Συνήθως τα ντοκυμανταίρ είναι βαρετά ε;

Πόσες φορές σε κουβέντες που έκανες για την σημερινή τηλεόραση, και τη χαβούζα που είναι, δεν είπες «ξέρεις υπάρχουν και άλλα πράγματα που μπορεί να δεί κανείς, όπως ντοκυμανταίρ..», και την ίδια στιγμή, επειδή βασικά είσαι τίμιος με τον εαυτό σου, δεν δαγκώθηκες, μια και συνήθως τα ντοκυμανταίρ είναι πιο βαρετά από την παλιά boring – boring Arsenal της δεκαετίας του ’80.(για τους ποδοσφαιρόφιλους).(..αλλά έχω και παράδειγμα για τους μουσικόφιλους) είναι πιο βαρετά από τα live των Yes. Ή την χιλιοστή φορά που ακούς το «Να μ’αγαπάς» του Σιδηρό σε και καλά έντεχνο μπαράκι.. Ή από την γκόμενα που θα σου παίξει ατάκα «τί ζώδιο είσαι».

Γενικώς: τα ντοκυμανταίρ είναι τόσο ενδιαφέροντα όσο πρωτότυπες ιδέες και ριζοσπαστικές αντιλήψεις μπορεί να βρει κανείς στην επιφυλλίδα του Βήματος. (Χα!) 

[Δεν ξέρω γιατί συμβαίνει αυτό.Ίσως να έχει δημιουργηθεί σε όλους μας μια πιο «διασκεδαστική» αντίληψη για την τηλεόραση, και να μην σου κάνει καρδιά να δεις «για να μάθεις». Ίσως φταίει το Χόλυγουντ που έχει διαμορφώσει την αισθητική μας – κι ας μην το παραδεχόμαστε. Ίσως να φταίει το ότι στην τελική τί μ’ενδιαφέρει εμένα πως τεκνοποιεί το αφρικάνικο κολεόπτερο..]. Αν υποθέσουμε ότι στραβώνουμε με τα ντοκυμανταίρ, επειδή σε γενικές γραμμές δεν μας αφορά η θεματολογία τους, τότε το σωστό είναι να υποθέσουμε ότι υπαρχουν και ντοκυμανταίρ με θεματολογία που να σε αφορά και που ίσως να μάθει κανένας και κάτι. (Γιατί προφανώς ντοκυμανταίρ υπάρχουν χιλιάδες. Δεν είναι όλα σούπες ή αδιάφορα. Άσε που για να γυρίσει κανένας ντοκυμανταίρ για την τεκνοποίηση του κολεόπτερου λέμε, παναπεί πώς κάποιος άλλος ενδιαφέρεται να το μάθει αυτό.)(Βεβαίως αυτός ο τύπος μάλλον θα ζει μια πολύ βαρετή ζωή..).

ΟΚ λοιπόν. Αφού διάβασες ως εδώ φίλος, μάθε και για το σημαντικότερο ντοκυμανταιρίστα του 20ου αιώνα, τον Γιόρις Ιβενς.Joris Ivens

Ο Ίβενς, γεννήθηκε το 1898 στο Νάιμεγκεν της Ολλανδίας και πέθανε το ’89 στο Παρίσι. Τα πρώτα του πρωτόλεια ( καλά, κάν’τε πως δεν είδατε την ταυτολογία) δημιουργήθηκαν το 1912 ενώ η τελευταία του δουλειά έγινε το 1988. Σ’αυτά τα 76 χρόνια στο σύνολο γύρισε 80 έργα, μικρότερης και μεγαλύτερης διάρκειας. Αν και, σύμφωνα με το βιογραφικό σημείωμα στο site του που μπορείτε να βρείτε κλικάρωντας την εικόνα του( αν και μην τους πολυεμπιστευτείτε, κόβουν το έργο τους στα μέτρα τους οι βρωμομπουρζουάδες) , η καταγωγή του ήταν αστική εκείνος από νωρίς κερδήθηκε από την ιδεολογία της εργατικής τάξης και το μαρξισμό. Υπήρξε κομμουνιστής μέχρι το θάνατό του, και το μεγαλύτερο μέρος του έργου του αποτελεί ντοκουμεντάρισμα σημαντικών στιγμών  της πάλης των εργαζόμενων σε διάφορα μέρη του κόσμου, από το Βιετνάμ μέχρι τις Ενωμένες Πολιτείες.  Εντελώς ενδειχτικά σημειώνω:

 – το «Nous batissons» του 1930, ένα φιλμ που καταγράφει τις συνθήκες δουλειάς των οικοδόμων στο Άμστερνταμ, και το οποίο γυρίστηκε κατόπιν πρόσκλησης από το συνδικάτο οικοδόμων της πόλης αυτής.

-το «Philips Radio» του 1931, ένα έργο που ΔΕΝ αφορά ακριβώς την πάλη των εργαζόμενων ή κάτι τέτοιο, αλλά βασικά την διαδικασία κατασκευής των ραδιοφώνων στα εργοστάσια της γνωστής εταιρίας στην Ολλανδία. Η ταινία αυτή αρχικά προοριζόταν για «βουβή» αλλά στη συνέχεια επενδύθηκε με ήχο κι αποτελεί την πρώτη ομιλούσα Ολλανδική ταινία. Εδώ η ματιά του Ίβενς, αν και το θέμα του όπως είπαμε δεν είναι φιλεργατικό ή κάτι τέτοιο, επικεντρώνεται στην ολόπλευρη άνοδο της ανθρώπινης τεχνικής και στις πλατειές δυνατότητες που δίνει στον άνθρωπο η τεχνολογική πρόοδος.΄Εχει δηλαδή μια πιο συνολική πρόταση, που ξεφεύγει απ’το κοστούμι της διαφήμισης που ουσιαστικά του ζήτησε να γυρίσει η Philips.

-«Κομσομόλ -Το τραγούδι των Ηρώων» του 1932. Ένα φιλμ αφιερωμένο στην κατασκευή από εθελοντές κομσομόλους εργοστασιακών εκγαταστάσεων στο Μαγκνιτογκόρσκ της ΕΣΣΔ. ( Το Μαγνιτογκόρσκ ήταν μια από τις βιομηχανικές μονάδες – πόλεις που χτίστηκαν στην ΕΣΣΔ κατά το πρώτο πεντάχρονο. ) Τη μουσική εδώ επιμελήθηκε ο Γερμανός κομμουνιστής συνθέτης Hans Eissler  – συνεργάτης του Kurt Weil και από τους πρωτοπόρους του μινιμαλισμού.

-«Les 400 millions» του 1939, αφιερωμένο στην κοινή (εθνικιστές – κομμουνιστές) πάλη των Κινέζων ενάντια στην ιαπωνική εισβολή και κατοχή της Μαντζουρίας. Σε πλάνα βλέπει κανείς και τον μετέπειτα πρωθυπουργό του Μάο, Τσου Εν Λάι, τον Τσιανγκ Και Σεκ κλπ. Πάλι στη μουσική ο σ. Eissler.

-«Our Russian Front» του 1942. Πρόκειται βασικά για έργο χρεωμένο από τη Σοβιετική κυβέρνηση για προβολή στις ΗΠΑ, στα πλαίσια των διπλωματικών πρωτοβουλιών που οι σοβιετικοί αναλάμβαναν για να σπρώξουν τις ΗΠΑ στον Β’ ΠΠ. Στη μουσική ο D. Sjostakovitsj

-«Indonesia Calling» του 1946. Για προσέχ’τε εδώ τώρα: ο Ίβενς, ήδη το ’46 ήταν πρώτη φίρμα στην υπόθεση των ντοκυμανταίρ. Η Ολλανδική κυβέρνηση του χρεώνει ένα ρεπορτάζ για την εκπαιδευτική και πολιτιστική πολιτική της στην Ινδονησία. Επισήμως , η πολιτική τους βούληση ήταν η ανεξαρτητοποίηση της Ινδονησίας. Ο δικός μας, με το που πιάνει ότι στην πραγματικότητα οι Ολλανδοί θέλουν να ξαναστήσουν το αποικιακό καθεστώς στη χώρα, παρατάει το φίλμ που του ανέθεσαν και σενιάρει αυτό, το οποίο γυρίστηκε παράνομα στις αποβάθρες του λιμανιού του Σίδνευ (της Αυστραλίας): στο φιλμ, καταγράφεται το μποϊκοτάζ των λιμενεργατών του Σίδνευ στα ολλανδικά πλοία, τα οποία μεταφέρουν όπλα για να χρησιμοποιήσουν οι αποικιακές δυνάμεις των Ολλανδών. Το φιλμ αυτό απαγορεύτηκε τότε από την ολλανδική κυβέρνηση για να επιτραπεί λίγο καιρό αργότερα κατόπιν αγρίου σφαξίματος σκηνών. 

-«Friendship Triumphs» του 1952. Πρόκειται για ρεπορτάζ του 3ου Παγκόσμιου Φεστιβάλ Νεολαίας και Φοιτητών που διεξήχθη στο Αν. Βερολίνο του 1951. Είναι η πρώτη έγχρωμη δουλειά του Ίβενς.

– «Italy is Not A Poor Country» του 1961.Η ιταλική ΔΕΗ (ΕΝΙ) του αναθέτει αυτό το φίλμ για να διαφημιστεί κατ’ουσίαν το έργο της, καθώς εκείνα τα χρόνια εκσυγχρονιζόταν η ιταλική βαριά βιομηχανία. Και εδώ σημαντική είναι η κριτική στάση του Ίβενς – η οποία φαίνεται και στον τίτλο της ταινίας: τα πλάνα της εκβιομηχάνισης, η πλούσια σε πρώτες ύλες και τεχνογνωσία Ιταλία που του ανέθεσε το φίλμ από τη μια , και η ασύλληπτη φτώχεια του Νότου από την άλλη.. Ο Ίβενς κλείνει για μια ακόμα φορά το μάτι στους εργάτες κάτι που καταλαβαίνει η ιταλική κυβέρνηση η οποία επίσης αρνείται να προβάλει στη RAI το ντοκυμανταίρ, παρά μόνο σπαράγματα από τις λήψεις του Ίβενς συγκολλημένα με πιο «καθώς πρέπει» υλικό. Μαζί του οι αδερφοί Ταβιάνι (οι σκηνοθέτες του «Η γη τρέμει «), ο Αλμπέρτο Μοράβια (ο συγγραφέας του «Κομφορμίστα» μεταξύ άλλων) και ο Tinto Brass (από τις τσόντες της «Espresso».Ω ναι, δεν κάνω πλάκα). 
 – «Pueblo Armado» του 1961. Ρεπορτάζ από τη δράση των Επιτροπών Υπεράσπισης της Επανάστασης στην Κούβα, και τη σ’υλληψη οπαδών/ συνεργατών του καθεστώτος Μπατίστα σε μια επαρχία της Κούβας.

– «Far From Vietnam» του 1967. Βασικά εδώ τακιμιάζει με το Γκοντάρ, τον Λελούς, το Ρεναί, τον William Klein( έκθεση με φωτογραφίες του οποίου υπάρχει ΤΩΡΑ στη Θεσσαλονίκη, να πάτε) και την Ανιές Βαρντά σ’ένα φιλμ που σχολιάζει το πώς βλέπει η Δύση , το 1967, τον πόλεμο στο Βιετναμ. Το σχόλιο του Ίβενς είναι ένας βομβαρδισμός του Ανόι…

– «Ο 17ος Παράλληλος» του 1968. Ίσως αν κάποιο έργο του είναι κάπως γνωστό παραέξω να είναι αυτό, ένα δίωρο ρεπορτάζ στα χωριά της μεθορίου Βορείου και Νοτίου Βιετνάμ: η καθημερινή ζωή του λαού που αγωνίζεται κάτω από τις ναπάλμ…

-«The People and their Guns» του 1970. Κοινό ντοκυμανταίρ, με ένα μάτσο Γάλλους κινηματογραφιστές, του αντάρτικου των συντρόφων Πάθετ – Λάο, στο Λάος. Μέσα στη ζούγκλα του Λάος γυρισμένο μιλάμε…

Μετά το ’70 η παραγωγή του Ίβενς αραίωσε, μια και είχε ήδη πατήσει τα 70. Το 1967 τιμήθηκε με το βραβείο Λένιν.

Η σημασία του έργου του Ίβενς νομίζω βρίσκεται τόσο στο θέμα του, όσο και στην τεχνική του. (στο κειμενάκι αυτό σταθήκαμε στο θέμα, περισσότερο από την τεχνική. Ίσως για την τεχνική να επανέλθουμε..). Και μόνο από τα παραπάνω φιλμάκια που αραδιάσαμε, συμπεραίνει κανείς την άγρια όσο και τίμια ζωή που έζησε αυτός ο προδότης της τάξης του φίλος των προλετάριων, που προτίμησε να γερνάει στα λασποτόπια του Λάος και της Κούβας, που πέρασε τη νιότη του στο Μαγνιτογκόρσκ, που ύμνησε την τεχνολογία σαν δύναμη που απελευθερώνει τον άνθρωπο, που κατήγγειλε τη συσσώρευση πλούτου και την εξαθλίωση της φτωχολογιάς. Τα λέγαμε και για τον Gil -Scott Heron: αν δεν ήταν έτσι, σήμερα από παντού θα ακούγαμε για πάρτη του…

Και… Αφού φτάσατε μέχρι εδώ κάτω, για πάρτη σας από την πάρτη μου: ολόκληρο το «Γη της Ισπανίας», το φιλμ που γύρισε ο Ίβενς το 1937 στη Μαδρίτη για τον εμφύλιο. Σκοπός του φίλμ είναι η συγκέντρωση χρημάτων για την αγορά ασθενοφόρων για τη δημοκρατική Ισπανία, μάλιστα μ’αυτό το φιλμ ο Ίβενς περιόδευσε στις ΗΠΑ για αυτό το σκοπό. Αφηγητής είναι ο Όρσον Ουέλς – ο γνωστός – ενώ στο κείμενο συνεργάστηκε ο Έρνεστ Χέμινγουέι. Στο φιλμ, βλέπετε την Πασσιονάρια, τον Χόρχε Ντίαζ (γρ. του ΚΚΙσπανίας) τον ηγέτη του Regimiento Quinto Ενρίκε Λίστερ και βασικά, τον εργάτη, αγρότη, διανοούμενο της Ισπανίας να μάχεται για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και την αδελφοσύνη (κάπως έτσι περιέγραψε τον Ισπανικό Εμφύλιο ο Andre Malraux). Salud!