Φτάνοντας στη 18η Ιούλη του ’36 , οι πραξικοπηματίες φαίνονται να «αιφνιδιάζουν» σε πρώτη φάση την Δημοκρατική κυβέρνηση.Τα εισαγωγικά χρησιμοποιούνται  γιατί, όπως ήδη σημειώθηκε, οι μεγάλες δόσεις αφέλειας που επέδειξαν οι ισχυρότερες δυνάμεις του ΛΜ  απέναντι στον φασιστικό κίνδυνο δεν καταπίνονται εύκολα. Η δημοκρατική κυβέρνηση «αιφνιδιάστηκε» λοιπον ( με αποτέλεσμα σε κάποιες πόλεις οι φρουρές του τακτικού στρατού  εύκολα αρχικά να αναλάβουν τον έλεγχο) αλλά ο λαός στους δρόμους αντιστάθηκε. Άοπλος αλλού, πρόχειρα οπλισμένος κάπου αλλού, στη Βαρκελώνη και τη Μαδρίτη από την άλλη κατάφεραν ν’ανοίξουν τις αποθήκες οπλισμού και με καλύτερους όρους παλεύοντας να συντρίψουν τελικά τους στασιαστές.

διεθνείς  ταξιαρχίες

διεθνείς ταξιαρχίες

Αλλού οι στασιαστές έχουν καλύτερη τύχη: η Σεβίλλη, κέντρο του ισπανικού αναρχισμού και μεγαλούπολη, κοντά στο Μαρόκο και τις  στρατιωτικές βάσεις εξόρμησεις του φασισμού παραδίνεται παρά την απελπισμένη και ηρωική άμυνα των κατοίκων της – οι οποίοι για όλο το καλοκαίρι του ’36 θα μάθουν να ζουν με τον τρόμο των καθημερινών εκτελέσεων αμάχων, με την μαζική τρομοκρατία της «πρωινής περιπόλου» ( ήταν ομάδες ενόπλων που γύρναγαν στα χωριά ξημερώματα, όταν οι αγρότες πηγαίναν στα χωράφια τους κι εκτελέσουν επί τόπου όσους φόραγαν κόκκινα μαντήλια, όσους χαιρετούσαν με τη γροθιά – όσους έκριναν επικίνδυνους για το νέο καθεστώς). Στη Σεβίλλη εκείνες τις πρώτες μέρες δολοφονήθηκε κι ο Λόρκα.

Αλλά το πραξικόπημα είχε αποτύχει. Οι στασιαστές είχαν καταφέρει να «καταλάβουν» κάποιες περιοχές, αλλά σαν στρατός κατοχής κι όχι σαν νόμιμη κυβέρνηση. Η δε τελευταία , εξακολουθούσε να είναι αυτή που είχε προκύψει στις εκλογές του Φλεβάρη και εξακολουθούσε να υπάρχει στηριζόμενη -εκείνες τις πρώτες μέρες -στα υπολείμματα του ταχτικού στρατού και, κυρίως, στις μάζες των προλεταρίων -αγρότες, εργάτες – που έμπαιναν ορμητικά στην υπόθεση της επαναστατικής πάλης με τ’όπλο στο χέρι. Η λαϊκή αντίσταση στο πραξικόπημα σηματοδότησε μια επαναστατική κατάσταση.

Είναι επίσης κομβικό θέμα, για την αποτίμηση των γεγονότων ποια στιγμή ήταν η «επαναστατική κατάσταση».

 Ο Κλαουντίν, περιγράφοντας το κλίμα στην Ισπανία το Φλεβάρη -Ιούλη ’36 είναι  κάθετος:» (οι μάζες) έχοντας, από δω και πέρα, εμπιστοσύνη μόνο στις δικές τους δυνάμεις , κατέλαβαν τους δρόμους, και χωρίς να περιμένουν τις αποφάσεις της κυβέρνησης άρχιζαν να εφαρμόζουν το πρόγραμμα του Λαϊκού Μετώπου από τα κάτω χρησιμοποιώντας επαναστατικές μεθόδους..Απελευθέρωσαν τους πολιτικούς κρατούμενους (…) και άρισαν το Μάρτη του 1936 να καταλαμβάνουν τη γη. Στα μέσα του ίδιου μήνα, άρχισε ένα κύμα απεργιών που προκλήθηκε από την πείνα, την ανεργία και τις φασιστικές προκλήσεις .Το απεργιακό κίνημα, από μήνα σε μήνα, μεγάλωνε.(..) Υπήρξαν μέρες που οι απεργοί έφταναν τις 400,000 ή 450,000. Και το 95% των απεργιών που έγιναν από το Φλεβάρη ως τον Ιούλη του ’36 κερδήθηκαν από τους εργάτες(..)» – τσιτάροντας εδώ μια σοβιετική ιστορία του ισπ. εμφυλίου από το Maydanik. Για τον Κλαουντίν η επαναστατική κατάσταση ήταν γεγονός από την επόμενη της εκλογικής νίκης του Λαϊκού Μετώπου.

Ο Gabrielle Ranzato στη δική του, πιο πρόσφατη, ιστορία του ισπ. εμφυλίου δίνει μια διαφορετική εκτίμηση: «Αντίθετα με ό,τι οι υποστηριχτές του καθεστώτος του Φράνκο υποστήριζαν επί δεκαετίες, καμία επανάσταση – κομμουνιστική, σοσιαλιστική η φιλελεύθερη – δεν βρισκόταν σε εξέλιξη τη άνοιξη και το καλοκαίρι του 1936. Κοινωνικές συγκρούσεις και βιαιότητες σημειώνονταν κυρίως στην ύπαιθρο. Με εξαίρεση τη Μαδρίτη στις πόλεις υπήρχε ηρεμία.Στα κύρια βιομηχανικά κέντρα της Ισπανίας -χωρίς τη συμμετοχή των οποίων κάθε επαναστατική δραστηριότητα θα ήταν αδιανόητη -δεν παρατηρήθηκε καμιά ιδιαίτερα σφοδρή σύγκρουση. Η Βαρκελώνη, η βιομηχανική πρωτεύουσα, ήταν τόσο ήρεμη, ώστε την ονόμαζαν «όαση της ειρήνης».

 

ένα σύνθημα που έφτασε ως τις μέρες μας..

ένα σύνθημα που έφτασε ως τις μέρες μας..

Δυστυχώς δεν έχω στα χέρια μου την ιστορία του Maydanik, ώστε να διασταυρώσουμε πού βρισκόταν ο κύριος όγκος των 400,000 απεργών που λέει , αν ήταν π.χ. στη θυελλώδη Μαδρίτη ή σε όλη την επικράτεια. Πάντως αν με τον όρο «ιδιαιτερα σφοδρή σύγκρουση» εννοείται κάτι σαν την εξέγερση της Αστούριας το ’34, κάτι τέτοιο δεν έγινε. Πουθενά στην Ισπανία οι εργάτες, είτε της CNT , είτε της UGT, είτε του ΚΚΙ δεν πήραν τα όπλα για να επιβάλουν ντε φάκτο μια κατάσταση «σοβιετικής εξουσίας». Ό,τι συνέβαινε δεν ήταν παρά μια «από τα κάτω» εφαρμογή του προγράμματος του Λαϊκού Μετώπου –και μάλιστα χωρίς να γίνεται κάποια προσπάθεια να χτυπηθούν αστυνομικά τμήματα, στρατόπεδα, ή να απαλλοτριωθούν τράπεζες. Η «κατάργηση του καπιταλισμού» που ισχυρίζεται ο Κλαουντίν -πέρα από το ότι ΔΕΝ γίνεται χωρίς «τσάκισμα του καπιταλιστικού κράτους» όπως λέει ένας νικηφόρος επαναστάτης, ο Λένιν – δεν έγινε πουθενά εκείνη την περίοδο. Ακόμα και οι συλλογικές επιχειρήσεις που δημιουργήθηκαν – δεν είναι μικρό πράγμα καμμιά αντίρρηση , ειδικότερα αν σκεφτεί κανείς ότι οι περισσότεροι ιδιοκτήτες εγκατέλειπαν τις βιοτεχνίες και τα εργοστάσιά τους άρον άρον και χωρίς να εισπράξουν αποζημιώσεις και τέτοια – δεν θα μπορούσαν να σημαίνουν κατάργηση του καπιταλισμού, παρά τις σημαίες που ανέμιζαν απ’έξω και παρά τα συνθήματα. Είναι απλό: μια επιχείρηση είτε θα πουλάει το προϊόν της είτε θα το μοιράζει. Αν το πουλάει, μιλάμε για καπιταλισμό. Αν το μοιράζει, θα πρέπει να εξασφαλίσει πρώτες ύλές για να ξαναμπει μπροστά η παραγωγή, καθώς επίσης , με κάποιο τρόπο, να ταϊσει τους εργάτες της. Αν όλα αυτά , με ένα μηχανισμό σχεδιασμού, της προσφέρονται μιλάμε για κομμουνισμό – και μάλιστα αναπτυγμένο κομμουνισμό, που ούτε στην ΕΣΣΔ είδανε. Αν για τις πρώτες ύλες πρέπει να πληρώσει, και για να αναπληρώσει την εργατική δύναμη πρέπει να δώσει μισθό, η παραγωγή της είναι «εμπορευματική». Καπιταλιστική. «Ατομικός» ή «συλλογικός» , ο ιδιοκτήτης μιας επιχείρησης δεν μπορεί να κάνει τίποτε άλλο απ’το να κυνηγήσει το κέρδος.

Η διαπίστωση που κάνει στη συνέχεια ο Κλαουντίν περιέχει μεγάλο μέρος της αλήθειας, αλλά είναι τελικά εντελώς λάθος: «Ανάμεσα στο Φλεβάρη και Ιούλη 1936, εδραιώθηκε στην Ισπανία μια de facto κατάσταση «τριπλής εξουσίας»: η εξουσία της νόμιμης κυβέρνησης, που ήταν στην πραγματικότητα πολύ αδύναμη. η εξουσία των εργατών, των κομμάτων τους και των συνδικάτων τους, που εκδηλώθηκε ανοιχτά με τον τρόπο που περιγράωαμε. και τελικά, η εξουσία των αντεπαναστατών που (..) δρούσε προπαντός μυστικά, στους στρατώνες, προετοιμάζοντας το στρατιωτικό πραξικόπημα».                

Το λάθος είναι ότι η εξουσία, παρέμενε αστική. Η Βουλή ήταν -είναι πάντα -ένας αστικός θεσμός.  Η σύνθεσή της είχε προκύψει με αστικές εκλογές. Οι δικαστές παρέμεναν στις θέσεις τους -εντάξει οι γνωστοί δεξιοί είχαν πάρει μετάθεση σε επαρχίες και είχαν αντικατασταθεί από «δημοκρατικούς», αλλά ο Ποινικός Κώδικας, ο Αστικός, έμεναν ως είχαν. Κυρίως, ο στρατός ήταν ο ίδιος παλιός αστικός στρατός, με στελέχη γαλουχημένα στο πνεύμα του Βασιλιά, ή του δικτάτορα ντε Ριβέρα, με την ίδια μεσαιωνική δομή, των αριστοκρατών αξιωματικών και της πλέμπας κληρωτών. Το κράτος ήταν αστικό.

CentredImage,157386,enΗ ιδιομορφία της περίστασης ήταν ότι η αστική τάξη της Ισπανίας είχε επιλέξει να μην χρησιμοποιήσει το κράτος της. Το κράτος της, όπως αυτό εκφραζόταν με τους θεσμούς του, το Σύνταγμά του, την κυβέρνηση κλπ. Η α.τ. είχε επιλέξει την τελειωτική «λύση» του στρατιωτικού πραξικοπήματος. Στην άκρη του όπλου δεν βρισκόταν οι «πραξικοπηματίες» αλλά η ισπανική πλουτοκρατία.  Έχει δίκιο ο Κλαουντίν όταν μιλάει για «τριαδική» εξουσία κρίνοντας απ’τα φαινόμενα – μια και όντως προς τα έξω φαίνονταν ‘τρεις» πόλοι εξουσίας, ο καθένας με δικό του, σε χοντρές γραμμές, προσανατολισμό – αλλά η Ισπανία του Αθάνια ΔΕΝ ήταν η Ρωσσία του Κερένσκι. Η «τριαδική» εξουσία που βλέπει ο Κλαουντίν δεν ήταν η δυαδική εξουσία που είδε ο Λένιν το ’17. Η Ρωσσία το Φλεβάρη του ’17 είχε μια ανατραπείσα αριστοκρατία, μια αδύναμη αστική τάξη, οξυμένα κοινωνικά προβλήματα, ακόμα και επιβίωσης, κι ένα διαλυμένο κρατικό μηχανισμό. Η Ισπανία το Φλεβάρη του ’36 είχε μια αστική τάξη γερά δεμένη στις αγγλικές επενδύσεις, με ανοιχτό φλερτ με τον ιταλικό και γερμανικό φασισμό και το πιο αποφασιστικό κομμάτι του κρατικού μηχανισμού, το στρατό, συντριπτικά στο πλευρό της.  Με δεδομένο ότι η λαϊκή πλειοψηφία ήταν άοπλη, με δεδομένο ότι η «επίσημη’ αστική κυβέρνηση ήταν ανήμπορη να βάλει κάτω το -εντός των πλαισίων «αριστερό» –  πρόγραμμά της, με δεδομένη τη δυσαρέσκεια των μη εργατικών στρωμάτων -μικροαστοί σε χωριά και πόλεις -ένα ενδεχόμενο πραξικόπημα φάνταζε πολύ εύκολο να νικήσει και να τσακίσει το λαϊκό κίνημα.Αντίθετα , στη Ρωσσία του ’17 πέρασαν αρκετοί μήνες από το Φλεβάρη για να συνειδητοποιηθεί απ’την πολιτική ιδιοπφυϊα του Λένιν η πλήρης αδυναμία ανασυγκρότησης του «παλιού» κρατικού μηχανισμού, κάτω από τις «δημοκρατικές» σημαίες του Κερένσκι. Κάτι που ήταν ένα πραγματικό γεγονός.

Η «δημοκρατική κυβέρνηση» ήταν εγκαταλελειμμένη από την τάξη που ιστορικά έπρεπε να εκφράζει – και ήταν, μέχρι τη μαζική λαϊκή αντίσταση του Ιούλη του ’36 ανήμπορη να εκφράσει τους πόθους των προλετριακών μαζών που στήριξαν το πρόγραμμα του Λαϊκού Μετώπου. Από τον Ιούλη του ’36 η κυβέρνηση Azana ήταν ένα «σκιάχτρο» και το ζητούμενο, από τη στιγμή που ο λαϊκός αγώνας ήταν επαναστατικός ήταν η διαμόρφωση ενός επαναστατικού πανεθνικού κέντρου που να διευθύνει μέχρι τη νίκη την πάλη. Η ισπανική επανάσταση έπρεπε να φτιάξει το δικό της «Επαναστατικό Διευθυντήριο» τη δίκη της Συνέλευση των Σοβιέτ.

Είναι αλήθεια ότι το συγκεκριμένο ερώτημα «πονοκεφαλιάζει» τους πάντες. Ανεξάρτητα του αν καθόρισε ή όχι την τελική έκβαση των πραγμάτων (και σίγουρα ΔΕΝ την καθόρισε, μια και ακολούθησαν τρια χρόνια πολέμου) η αμέλεια και η ελαφρότητα σ’αυτό τον κίνδυνο δεν εξηγούνται εύκολα: ήδη αναφερθήκαμε στη συντριβή της Αστουριανής εξέγερσης 20 μήνες πριν. Και δε χρειάζεται να αναφερθούμε είτε στην άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία, είτε στην αντίστοιχη εξέλιξη στην Αυστρία , είτε στις γνωστές εμπειρίες των Γερμανικών επαναστάσεων 1919 -1923, στην κατάπνιξη της σοβιετικής Ουγγαρίας -ακόμα και στην ίδια την αντεπανάσταση στην ΕΣΣΔ. Δεν χρειάζεται, γιατί ΟΛΑ τούτα ήταν καλά γνωστά τόσο στους επαναστάτες όσο και στους αντεπαναστάτες της Ισπανίας του ’36.

no passaran!

no passaran!

Ο Χ. Τόμας, αναφέρει στο έργο του (τον αναφέρει ως πηγή και ο Θ.Παπαρήγας) ότι ο Jesus Monzon (ηγετική φυσογνωμία εκείνη την περίοδο του ΚΚΙ στη χώρα των Βάσκων όπου μάλιστα είχε εκλεγεί πρόεδρος του Λαϊκού Μετώπου στη Ναβάρρα, αργότερα δε ηγέτης του κομμουνιστικού αντάρτικου στα Πυρηναία) κατήγγειλε στον πρωθυπουργό Καθάρες -Κιρόγα την προετοιμασία πραξικοπήματος στη Ναβάρρα. Εκεί δρούσε ανενόχλητος ο πραξικοπηματίας του Ιούλη Mola ,στην περιοχή της Παμπλόνα. Έχει μια σημασία το ότι σ’εκείνη την περιοχή είχε νικήσει η δεξιά – και γενικότερα για τη χώρα των Βάσκων και τους Βάσκους έχει σημασία πως ήταν βαθειά καθολικοί, και το τράβηγμά τους στην δημοκρατική υπόθεση είχε να κάνει με την ανεξαρτητοποίησή τους, που σύμφωνα με τις διακηρύξεις του ΛΜ επρόκειτο να επικυρωθεί με δημοψήφισμα το φθινόπωρο του ’36. Οι κομμουνιστές κατήγγειλαν και η κυβέρνηση τους «έγραφε».

Ο φίλος ο Κλαουντίν, δεν αναφέρει το συγκεκριμένο περιστατικό αναφέρει όμως το λόγο του γγ του ΚΚΙ, Χ. Ντίαζ στις 1.6.1936:» Η μαζική πάλη δίνει τη μόνη αποτελεσματική εγγύηση ότι θα γίνουν άμείλικτα τα πάντα, για να σαρωθεί η αντίδραση κι ο φασισμός. Ελπίζω ότι, αν η κυβέρνηση βλέπει πως έχουμε την αποφασιστική θέληση να το εφαρμόσουμε και να επιμείνουμε σ’αυτό, τότε θα φέρει στα συγκαλά τους, όλους εκείνους τους εχθρούς της δημοκρατίας και των εργατών».Παραπέρα στο συλλογικό «Guerra y Revolucion en Espana» της ΚΕ του ΚΚΙ, που εκδόθηκε το ’66 εκτιμάται ότι «Αποτελεσματική και γρήγορη εφαρμογή του προγράμματος του λαϊκού μετώπου, και λήψη ενεργητικών μέτρων ώστε να στερηθεί η αντίδραση απότην ικανότητα να κάνει ζημιά, και να προκληθεί η αποτυχία της συνομωσίας, την οποία προετοίμαζε ήδη με στόχο τη στρατιωτική στάση».Ενεργητικά μέτρα ενάντια στη συνομωσία που ήταν ήδη στα σκαριά..Οι κομμουνιστές τουλάχιστον ήταν σε πλήρη επίγνωση του φασιστικού κινδύνου. και σχολιάζει ο Κλαουντίν:»Δυστυχώς ούτε οι δημοκρατικοί, ούτε οι ρεφορμιστές σοσιαλιστές ούτε οι καμπαλιερικοί σοσιαλιστές άκουσαν το ΚΚΙ» για να συμπληρώσει μετά «Μα ήταν δυνατό να αναμένεται κάτι διαφορετικό από τους πρώτους σχηματισμούς; Και όσον αφορά τους καμπαλιερικούς γιατί το ΚΚΙ δεν τους πρότεινε ποτέ μια γραμμή ανεξάρτητης δράσης;»Το ερώτημα αντιγυρνάει βέβαια: αφού οι καμπαλιερικοί επίσης δεν έπαιρναν χαμπάρι -η υποτιμούσαν -το φασιστικό κίνδυνο τί μας λέει ότι μια τέτοια πρόταση θα είχε το παραμικρό νόημα, ως προς το επείγον τουλάχιστον της λήψης ενεργητικών μέτρων;

Ίσως έχει ένα νόημα να σημειώσουμε δυο πράγματα για το Λάργο Καμπαγιέρο. Ο οποίος μεν φαντάζει στα ’36 να είναι πιθανός «Λένιν της Ισπανίας» αλλά υπάρχει μια σκοτεινή πλευρά , αρκετά γνωστή στους ισπανούς εργάτες και τους συντρόφους του του PSOE – τον άσπονδο «φίλο» του ρεφορμιστή Πριέτο: την περίοδο της δικτατορίας του Πρίμο ντε Ριβέρα (1923 -1930) ο Λάργο Καμπαγιέρο είχε ανοιχτά συνδιαλλαγεί μαζί του με στόχο τη νόμιμη λειτουργία της UGT. Ο «τακτικισμός» του Πριέτο σε βάρος του , στον οποοίο αναφέρεται πιο πάνω ο Κλαουντίν, εν πολλοίς πατάει σ’αυτή τη «βρώμικη» ιστορία. Εκείνη την περίοδο, της ηγεσίας του Καμπαγιέρο προκύπτει και η διάσπαση της UGT οταν κι ένα, μικρό, τμήμα της προχώρησε στην ίδρυση του ΚΚΙσπανίας.

Υπάρχει και κάτι άλλο. Το ’30  Καμπαγιέρο μαζί με τον Πριέτο – μετά την πτώση της δικτατορίας Ντε Ριβέρα, στήριξαν τη θέση της «προγραμματικής » συνεργασίας του PSOE με αστικά κόμματα, αντίθετα στην «αριστερή» σοσιαλιστική πτέρυγα Μπεστέιρο. Το αποτέλεμα ήταν να εκλεγεί στη Βουλή του ’31, και να αναλάβει το Υπουργείο Εργασίας. Κατά τη θητεία του αυτή, «χρεώθηκε» ένα γεγονός που δεν μνημονεύεται από τους σοσιαλιστές «αγιογράφους» του: το Γενάρη του ’33 μια ομάδα της CNT πρωτοστατεί στην εξέγερση του Casas Viejas . H εξέγερη καταπνίγεται με ευκολία αλλά και αγριότητα: 14 αναρχικοί «πρωτοστάτες» εκτελούνται χωρίς δίκη.

Μάλλον χρειάζεται περισσότερη μελέτη -σίγουρα περισσότερη απ’όση έχει κάνει ο Κλαουντίν – η πρίπτωση του γιατί ένας «κλασσικός» σοσιαλδημοκράτης παράγοντας, με κυβερνητική θητεία σε κεντρώα κυβέρνηση που έδειξε ανάλγητη στάση σε εξεγερμένους εργάτες, ένας συνεργάτης της χούντας ντε Ριβέρα, παρουσιαζόταν ως ο ισπανός Λένιν το ’36. Το θέμα , όπως είναι σαφές, δεν είναι τί έλεγε ο ίδιος, αλλά ότι το δεχόταν οι μάζες…

Μέχρι εδώ, νομίζω ότι όλες οι πηγές – αυτές που βρίσκονται στη δική μας δθα περάσουμε!ιάθεση τουλάχιστον – συμφωνούν ότι α. ο κίνδυνος του φασιστικού πραξικοπήματος ήταν προ των πυλών ήδη το Φλεβάρη του ’36, την επόμενη των εκλογών. β. αυτός ο κίνδυνος ήταν «δε γεννάται θέμα» για τους κεντρώους του ΛΜ (Αθάνια και δε συμμαζεύεται) και τους σοσιαλιστές γ. αυτός ο κίνδυνος αντιμετωπιζόταν στην καλύτερη περίπτωση με κραυγές και συνθήματα από τους αναρχικούς και δ. το ΚΚΙσπανίας (που αν και είχε πάρει περίπου το 3% των ψήφων ήταν εκείνη την περίοδο στη μαζικότερη φάση της ως τότε ιστορίας του) προειδοποιούσε, και με ντοκουμέντα  τους «υπεύθυνους» οι οποίοι κάναν τους Γερμανούς.

Δεν έγιναν κινήσεις να «πάρει τα όπλα ο λαός» – παρά μόνο τον Ιούλη του ’36 μέρες πριν το πραξικόπημα φαίνεται το ΚΚΙ να παίρνει πιο δυναμικό προσανατολισμό και η Πασιονάρια καλεί τους dynamiteros της Αστούριας να «φυλάξουν καλά τα πυρομαχικά τους» γιατί θα τους χρειαστούν..

1936Spagna3Αυτοκριτικά κατ’αρχήν δυο πραματάκια.

Είναι αλήθεια ότι όταν ξεκίνησε αυτό το βλογ δεν είχε σκοπό να αποτελέσει ένα χώρο «ελληνικής» ιστορικής καταγραφής είτε του κομμουνιστικού κινήματος είτε του ισπανικού εμφυλίου. Η μελέτη του δεύτερου κατέχει σπουδαία θέση στα ερασιτεχνικά ενδιαφέροντα του παρόντος γραφιά. Δεν είναι βέβαια το  αποκλειστικό ενδιαφέρον του- και, όπως και νά’χει,  σε καμμία περίπτωση δε φιλοδοξεί να συναγωνίζεται διδακτορικές διατριβές, βιβλία ιστορίας, εκθέσεις κλπ. Επειδή ωστόσο, είναι αλήθεια, δεν είναι δα και συνηθισμένο «χόμπυ» η μελέτη κάποιας ιστορικής περιόδου ας σημειωθεί το εξής: ο ισπανικός εμφύλιος συνεπαίρνει τον R5 τόσο για τη λογοτεχνική -ρομαντική πλευρά του όσο και για την «στενή» πολιτική αντίστοιχη. Απλά, γιατί στο έδαφος της οξυμένης ταξικής πάλης που βίωσε η Ισπανία το ’36 -’39 με τη μορφή του εμφυλίου μπήκαν κάτω οι στρατηγικές όλων: και των κομμουνιστών της τρίτης διεθνούς (διεθνής!), και των τροτσκιστών, και των αναρχικών, και των σοσιαλιστών, και των αστών, και των ιμπεριαλιστών (..ουφ!), ΟΛΩΝ. Δύσκολα κρύβεται κανένας πίσω απ’το δάχτυλό του για ό,τι έγινε τότε λοιπόν.. Κι όποιος λέει ψέμματα για το τότε έχει «κακούς σκοπούς» και για σήμερα. Αν, δε, υπάρχουν σήμερα απατεώνες χωρίς δόλο, απλά από παραπληροφόρηση, είναι καλό και χρήσιμο να μεταφέρεις ό,τι τυχόν πληροφορίες πέφτουν στα χέρια σου για να αντιστρέψεις μια διάθεση. Όχι για τότε αλλά για σήμερα.

Προφανώς και δεν παίρνω θέση «αντικειμενικά» αλλά προφανώς επίσης δεν ενστερνίζομαι θεωρίες «αντικειμενικής ερμηνείας» της ιστορίας. Προσεξτε: άλλο αντικειμενική καταγραφή ενός γεγονότος κι άλλο «αντικειμενική» ερμηνεία του. Αντικειμενικό γεγονός είναι η ίδρυση του ΕΑΜ. Ερμηνεία είναι ο χαρακτηρισμός της δράσης του ως «εθνικοαπελευθερωτικού» ή ως «εθνοπροδοτικού». Το μπέρδεμα της ερμηνείας με την πραγματικότητα είναι κατ’εξοχήν «τέχνη» του επαγγελματία πλαστογράφου. Και κατ’εξοχήν «λάθος» του ερασιτέχνη -ή αν θέλετε του «οπαδού». Όποιου βλέποντας τα γεγονότα να γυρνάν καταπάνω του, επιμένει να αγνοεί τα γεγονότα και σαν «απάντηση» αντιγυρνάει βρισιές κλπ. – μπορεί κατόπιν ευχαριστημένος να συνεχίσει τον καφέ, τη μπύρα ή το τσιγάρο του αλλά πολύ αμφιβάλλω αν έχει πειστεί για όσα λέει.

ο σαντιάγο καρίγιο τέρμα αριστερά, σε πρώτο πλάνο ο Ντίαζ

ο σαντιάγο καρίγιο τέρμα αριστερά, σε πρώτο πλάνο ο Ντίαζ

Αφορμή για τις μόλις παραπάνω γραμμές στάθηκε η ταινία «Γη κι Ελευθερία». Κατά λάθος.Προβλήθηκε φαίνεται στην τηλεόραση? την πρόσφερε καμμιά εφημερίδα σε DVD?  δεν ξέρω γιατί άρχισαν να έρχονται «επισκέπτες» από τα γκουγκλ ζητώντας αυτό. Και μετά «Κασάδο το ’39» -«Κασάδο -Μέρα» κλπ. Γκούγκλαρα κι εγώ το «Κασάδο -Μέρα» κι..έπεσα πάνω μου κατ’αρχήν και στη συνέχεια σε μια κουβέντα που άνοιξε στο indymedia («κουβέντα» στο ιντυμήντια.. τρόπος του λέγειν δηλαδή) σχετικά με το θέμα του εμφυλίου. Καναδυο τσιτάραν μάλιστα από κείμενα που δημοσιεύτηκαν εδώ.

Φαίνεται ότι κάποιοι επιμένουν να αναθεωρήσουν συνολικά την ιστορία. Οι αναρχικοί της CNT είναι γι’αυτούς οι αθώοι άγγελοι της επανάστασης οι δε κομμουνιστές οι σφαγείς και υπονομευτές της. «Σταλινοτσολιάδες» μάλιστα χαρακτηρίζουν οι αναρχικοί τους κομμουνιστές ( και όχι μόνο οι αναρχικοί ). Αγριεύει το παιχνίδι..

Λοιπόν ο Φερνάντο Κλαουντίν είναι μάλλον πασίγνωστος στους σαραντάρηδες -τουλάχιστον – πρώην αριστεριστές, Πανελλαδικάριους, Ρηγάδες. Φαντάζομαι το όνομά του δεν είναι ολότελα άγνωστο σε οποιονδήποτε ψάχτηκε κάποια στιγμή είτε με την ιστορία του ΚΚΙσπανίας, είτε με την ιστορία της Κομιντερν είτε με τον «αριστερό ευρωκομμουνισμό» – στα ελληνικά έχουν κυκλοφορήσει δυο βιβλία του το «Ευρωκομμουνισμός και Σοσιαλισμός» και το δίτομο «Η κρίση του παγκόσμιου κομμουνιστικού κινήματος».Στην εισαγωγή του τελευταίου σημειώνει :» το κομμουνιστικό κίνημα – το σταλινικό κόμμα, τόσο με τις εθνικές όσο και με τις διεθνικές του διαστάσεις, στην άσκηση της εξουσίας καθώς επίσης και στη λειτουργία του σαν όργανο της πάλης για την εξουσία (…) είναι ανήμπορο απ’την ίδια του τη φύση να μετασχηματίσει τον εαυτό του.(..)οι προϋποθέσεις δογματικοποίησης και διαστρέβλωσης του μαρξισμού βρίσκονται στην ίσια του τη λειτουργία σαν ιδεολογίας του επαναστατικού κινήματος».

Τα σημειώνω κι εγώ αυτά με τη σειρά μου για να γίνει σαφές το που τοποθετείται ο εν λόγω γραφιάς, πρώην μέλος της ΚΕ του ΚΚΙσπανίας , διαγραμμένος το 1965. Στο ως άνω έργο καταπιάνεται με μια βαθειά ανάλυση της πορείας του κομμουνιστικού κινήματος από τις πρώτες μέρες της Κομιντέρν μέχρι και τα μέσα περίπου του 20ου αιώνα, στηριζόμενος σε πολύ πλούσιο υλικό και με προσπάθεια να κριτικάρει μαρξιστικά τους..μαρξιστές. Οι πηγές που παρουσιάζει είναι το βασικότερο προσόν του έργου του και, κατά τη γνώμη μου, όχι τα συμπεράσματά του που συχνά βρίσκονται σε αντίφαση με τους ισχυρισμούς  του.

Τί μας λέει λοιπόν για την Ισπανία του ’36 -’39 ο Κλαουντίν; «‘Οποιος μελετάει αυτούς τους κρίσιμους μήνες της Ισπανίας του ’36 δεν μπορεί παρά να αναρωτηθεί:γιατί τα εργατικά κόμματα και οργανώσεις δεν έδρασαν μ’ένα συντονισμένο κι αποφασισμένο τρόπο για να πνίξουν στη γέννα της τη στρατιωτική στάση και να προχωρήσουν αποφασιστικά στο δρόμο της επανάστασης;» Παρατηρήστε ότι το σχήμα του Κλαουντίν είναι απλό: να πνίξουμε το πραξικόπημα και να προχωρήσουμε στην επανάσταση. Είναι απλό γιατί είναι λογικό.Ας αναρωτηθούμε κι εμείς μαζί του, κι ας τον ακολουθήσουμε να δούμε αν θα πάρουμε απάντηση..

Συνεχίζει με την κατάσταση των κυριότερων οργανώσεων της ε.τ. στην Ισπανία του ’36:

«..οι ρεφορμιστές ήταν ολοφάνερα στη μειοψηφία του Σοσιαλιστικού Κόμματος και

Ganar la guerra!

Ganar la guerra!

 της UGT, αν και διατηρούσαν την καθοδήγηση του κόμματος χάρη στους έξυπνους ελιγμούς του μηχανισμού (…) Ο όγκος των εργατών που ανήκαν στην UGT , καθώς και η πλειοψηφία των σοσιαλιστών αγωνιστών, υποστήριζαν την αριστερή τάση που καθοδηγούσε ο Λάργκο Καμπαλιέρο.(..) Πρέπει να προχωρήσουμε, έλεγαν , στην άμεση εγκαθίδρυση της διχτατορίας του προλεταριάτου. Δεν προσδιόριζαν ξεκάθαρα ποια θα ήταν η δομή αυτής της «διχτατορίας του προλεταριάτου», αλλά ήταν βέβαιοι ότι θα τη καθοδηγούσε το Σοσιαλιστικό Κόμμα, σαν το κύριο κόμμα της ισπανικής εργατικής τάξης. Ευνοούσαν ωστόσο την ένωση με τους κομμουνιστές, για να συγκροτήσουν ένα ενιαίο μαρξιστικό κόμμα.Υποστήριζαν επίσης τη συγχώνευση των δυο μεγάλων συνδικαλιστικών σχηματισμών της UGT και της CNT. » Δύο τάσεις δηλαδή: μια «δεξιά» ηγεσία και μια «αριστερή» – συνδικαλιστική πλειοψηφία που «ήταν στην πραγματικότητα ένα ανεξάρτητο σχήμα» και που υπερακόντιζε τους κομμουνιστές στα «άμεσα καθήκοντα», έχοντας όμως θολή εικόνα για το χαρακτήρα αυτών των «άμεσων καθηκόντων». Και συνεχίζει για τους οπαδούς του Καμπαλιέρο «έλπιζαν ότι η πλήρης φθορά και η χρεοκωπία της δημοκρατικής κυβέρνησης θα προκαλούσε την πτώση της κρατικής εξουσίας στα χέρια τους, σαν ώριμο φρούτο. Επιπρόσθετα , υποτιμούσαν τον κίνδυνο της αντεπανάστασης». Η οποία αντεπανάσταση μεθοδικά προετοιμαζόταν επί δημοκρατικής κυβέρνησης -από το Μάρτιο του ’36 στην συγκεκριμένη του μορφή, ήδη από το ’34 περίπου ως σχεδιασμός επί χάρτου της ισπανικής τελικής λύσης.

«Το άλλο μεγάλο παραδοσιακό ρεύμα του ισπανικού εργατικού κινήματος, που ήταν οργανωμένο στα συνδικάτα της CNT, ήταν εξίσου ριζοσπαστικό στις επαναστατικές του θέσεις.Η θεωρητική του όμως βάση, δυσκόλευε πολύ μια συμφωνία με τα μαρξιστικά κόμματα, καθώς επίσης και με τα συνδικάτα της μαρξιστικής τάσης, αυτά της UGT.(…) H ιδέα ενός κράτους της διχτατορίας του προλεταριάτου , γέμιζε τους αναρχοσυνδικαλιστές  με την ίδια σχεδόν εχθρότητα, όπως και αυτή του αστικού κράτους. Σε σχέση με το δεύτερο επιπλέον, δεν έκαναν καμία διάκριση, στην πράξη, ανάμεσα στην κοινοβουλευτική δημοκρατία και στο φασισμό. Υποτιμούσαν επίσης το φασιστικό κίνδυνο εξίσου με τους καμπαλιεριστές».

Τα μεγάλα ρεύματα του ισπανικού εργατικού κινήματος λένε μεγάλα κι επαναστατικά λόγια αλλά οι μεν προτείνουν διχτατορία του προλεταριάτου χωρίς να εξηγούν τί θέλουν και πως το βλέπουν, οι δε αρνούνται κάθε μορφή κράτους προτείνοντας τη μορφή του νέου καθεστώτος να καθορίσει «η ελεύθερη επιλογή των ελεύθερα ενωμένων εργατών», και οι δυο δε «υποτιμούν» το φασιστικό κίνδυνο. Δεν μας λέει ο Κλαουντίν γιατί τον υποτιμούν  – μολονότι η στρατιωτική καταστολή της εξέγερσης της Αστουριας τον Οχτώβρη του ’34 θα έπρεπε να βάζει σε πρώτη γραμμή αυτό τον κίνδυνο. Κι αν οι αναρχικοί, έξω από τα κέντρα αποφάσεων, «δικαιολογούνται» με το γνωστό τους παιδιάστικο δόγμα «εμείς με την πολιτική δεν ασχολούμαστε» ( και πράγματι, το ’34 στην Αστούριας δεν πολυασχολήθηκαν: οι εργάτες, κομμουνιστές, σοσιαλιστές και αναρχικοί, χτυπιόντουσαν κι η CNT σε Βαρκελώνη, Μαδρίτη και Σεβίλλη σφύραγε αδιάφορα. Μόνο οι 30,000 πολιτικοί κρατούμενοι της ηττημένης εξέγερσης, και ο αριθμός των αναρχικών ανάμεσά τους έπεισε τα «κεφάλια» της CNT -FAI για σύμπραξη με το «Λαϊκό Μέτωπο» στις εκλογές του ’36..),κι επομένως δεν «ασχολούνται» ούτε με το τί γίνεται στο στράτευμα ούτε με το να ελέγξουν ποιοι είναι αρμόδιοι στην κυβέρνηση γι’αυτές τις δουλειές , οι σοσιαλιστές, αν και είχαν τους περισσότερους βουλευτές στη Βουλή που αναδείχτηκε με τις εκλογές του Φλεβάρη  ωστόσο αρνούνται να συμμετάσχουν στην νέα κυβέρνηση! (δείτε τις δημοκρατικές κυβερνήσεις εδώ )  .Αρνούνται μέχρι να γίνει το πραξικόπημα κι ως τότε περιφέρονται, με τον Καμπαλιέρο να καλείται να γίνει ο Λένιν της Ισπανίας.

Ένα πολύ απλό ερώτημα μέχρι στιγμής: Γιατί λοιπόν «υποτιμήθηκε» από τα μεγαλύτερα ισπανικά συνδικάτα ο κίνδυνος του φασιστικού πραξικοπήματος;Γιατί, οι σοσιαλιστές, που ήταν και το ισχυρότερο κόμμα στην ισπανική Βουλή αρνήθηκαν να έχουν υπουργό στην κυβέρνηση – και αφήσαν στην τελευταία να διορίσουν υπουργούς τα μετριοπαθή κεντρώα και κεντροαριστερά ρεπουμπλικάνικα κόμματα;

(συνεχίζεται..)

Είναι -για την ακρίβεια θα είναι μέχρι την Κυριακή 16 Νοέμβρη -στη Θεσσαλονίκη η «έκθεση» αυτή, στα πλαίσια των «Δημητρίων» , στο Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τράπεζας, με τη συνεργασία του Ινστιτούτου Θερβάντες, του Ιδρύματος Πάμπλο Ιγκλέσιας, του Μουσείου Καζαντζάκη, του Μουσείου Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης και του Ελληνοϊσπανικού Κέντρου Πολιτισμού Θεσσαλονίκης «Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα» υπό την αιγίδα του Προξενικού Σώματος Ελλάδος της Ισπανίας. Του Βασιλείου της Ισπανίας, έτσι;
Καταγράφω τους φορείς για τους προφανείς λόγους: το τί εκτίθεται, και άρα τί είδους συμπεράσματα θέλουν οι εμπνευστές της έκθεσης να αποκομίσουν οι επισκέπτες της, καθορίζεται βασικά από το ποιός εκθέτει. Αν την έκθεση διοργάνωνε η Καθολική Εκκλησία της Ισπανίας ή αντίστοιχα το Σωματείο «Οι Φίλοι του Ντουρρούτι» ο καθένας φαντάζεται τί περιεχόμενο θα είχε. Τώρα με το επισημο ισπανικό κράτος, όπως στριμώχνεται εκεί πίσω από τα Ιδρύματα και τα Ινστιτούτα, διοργανωτή, είναι λίγο αφελές να περιμένει κανείς κάτι που να σέβεται , αν μη τί άλλο τα ποτάμια αίματος που χύθηκαν. gce_epr_capturaguadalajaraΓιατί χύθηκαν, ανάμεσα στα άλλα και για να μην έχει η Ισπανία βασιλιά. Και καπιταλισμό , επίσης.
Σε κάθε περίπτωση πάντως, και για ν’αρχίσω απ’τ’αντικειμενικά: ο ισπανικός εμφύλιος υπήρξε όντως ένα γεγονός που κατέχει τη δική του θέση στον εικοστό αιώνα. Ο Hugo Pratt, «πατέρας» του Κόρτο Μαλτέζε τοποθετεί την «εξαφάνιση» του ήρωά του στη Βαρκελώνη, τον Ιούλη του ’36: θεωρώντας ότι ο Εμφύλιος στη χώρα του Θερβάντες ήταν η τελευταία «ρομαντική» περιπέτεια. Η απόλυτη εκμηχάνιση κι ο τεχνικός εξορθολογισμός του πολέμου, ρούφηξαν το «κοινωνικό ρευστό» που γέννησε, έστω στη φαντασία τύπων όπως ο Pratt, χαρακτήρες όπως του Κόρτο Μαλτέζε. Και πράγματι μέσα στις ανταποκρίσεις διαπιστώνει κανείς πως πολλοί ανταποκριτές εννοήσαν τη σύγκρουση κατά τέτοιο τρόπο: ο Καζαντζάκης καταθέτει μια συνάντησή του με τον μέγιστο την εποχή εκείνη ισπανό διανοούμενο Ουναμούνο. Λέει ο τελευταίος, ότι οι νέοι σήμερα -τότε – «κρύβονται» πίσω από ιδεολογίες και θεωρίες. Θέλουν , λέει, δράση, αίμα. Και όσοι θέλουν την αλήθεια; ρωτάει ο Κ. Ο Μωυσής, απαντάει ο Ουναμούνο δεν τόλμησε να δει το Θεό. Μόνο την άκρη του ενδύματός του είδε.. Την αλήθεια λέει, πρέπει να την κρύψουμε από τους νέους με κάθε τρόπο…
Ο Ουναμούνο πέθανε κατά τη διάρκεια του εμφυλίου. Με τις παντόφλες του, σπίτι του. Πιο πριν είχε ομολογήσει στο Φράνκο ότι θα νικήσει μεν, αλλά όχι γιατί έχει δίκιο. Μα γιατί με πιο τέλειο τρόπο οι στρατιές του υλοποιούν αυτή τη δίψα για δράση και αίμα..

Βέβαια ο Καζαντζάκης είχε τη δική του οπτική. Δεν την τροποποίησε κατά τον ισπανικό εμφύλιο- πάντως έχει τη σημασία του το γεγονός ότι κράτησε να φυλάξει μια ματωμένη κόκκινη σημαία που μάζεψε από ένα νεκρό δημοκρατικό υπερασπιστή της Σεβίλλης. ( τώρα που το σκέφτομαι, ο Καζαντζάκης βρίσκονταν στη Σεβίλλη τις ίδιες μέρες που δολοφονούνταν ο Λόρκα..). Πάντως τα γεγονότα του 1936 -’39 ήταν ταξική πάλη. Και ως τέτοια τα αντιμετώπισαν, από τις δικές τους μπάντες οι περισσότεροι από τους γραφιάδες ανταποκρίσεις των οποίων εκτίθενται.
Έτσι, ένας Ιταλός δημοσιογράφος γράφει για μια ιταλική φασιστική φυλλάδα, σχετικά με την αναίμακτη κατάληψη του Σανταντέρ από τους φασίστες: οι δημοκρατικοί εγκατέλειψαν την πόλη κι οι φασίστες παρέλασαν ανενόχλητοι. Επιστρατεύει το χιούμορ του, και μαχητικά αφηγείται το γεγονός στο ακροδεξιό κοινό του θέλοντας να δημιουργήσει την εντύπωση της «χαλαρής» προέλασης των φασιστών: Αμέσως ανακαλείται στην Ιταλία, όπου και «διαγράφεται» απ’το φασιστικό κόμμα, μια και το παιχνιδιάρικο ρεπορτάζ του δεν ανταποκρίνεται στην αιματοβαμμένη «αλήθεια» που θέλει ο Μουσολίνι. Οι Ιταλοί λεγεωνάριοι πρέπει να λιώνουν τους κόκκινους, οι οποίοι πρέπει να ηττώνται απεγνωσμένα και ολοκληρωτικά..
Για το ίδιο γεγονός από την άλλη ένα Άγγλος δημοσιογράφος είναι πιο ..»σαφής»: πράγματι οι φασίστες με ηρωικό αγώνα καταχτούν την πόλη. Οι Ιταλοί λεγεωνάριοι, γράφει, θα τους άξιζε να υψώσουν την ιταλική σημαία πάνω από τη «δορυάλωτη» πόλη. Ψέμμα. Που όμως κάνει το Harold Philby, πολύτιμο για τα φασιστικά επιτελεία.Όλοι σκίζονται να του δώσουν συνέντευξη -ξέρουν πως θα «ζωγραφίσει» γενναιόδωρα τα κατορθώματά τους. Εν τω μεταξύ θα του εκμυστηρεύονται διάφορα, που θα πάνε χαρτί και καλαμάρι στους μάγκες της Κομιντέρν. Ο «Κιμ» Φίλμπυ, περιφρουρημένο στέλεχος της Διεθνής, ο γνωστότερος «διπλός» κατάσκοπος έβερ έβαλε στην Ισπανία τις υποθήκες που θα του έδιναν κορυφαία θέση στην Ιντελλιτζεντ Σέρβις.
Κάτι τύποι σαν τον Ντος Πάσος από την άλλη γράφουν, φαινομενικά πιο αδιάφορα. Αλλά το κλίμα έρχεται απ’τα «αδιάφορα»: εκεί που κοιμόταν λοιπόν ο δικός μας, σκάει μια μπόμπα, ξυπνάει, πάει για καφέ πλην το μπρίκι είναι σ’ένα παράθυρο , παναπεί θέλει πολλά γκατς (κοχόνες θα τό λεγαν οι ντόπιοι ..) για να πας να ψήσεις, όλοι τσιτωμένοι, ο βομβαρδισμός συνεχίζεται, σκάει κάποια στιγμή μια κυρία με γούνες κλπ. προσφέρει σ’όλους τους ανταποκριτές καφέ από ένα θερμός, στανιάρει ο Τζον , ανάβει τσιγάρο, κάποια στιγμή οι βόμβες σταματούν.Ο ανταποκριτής του Esquire κάνει τσιγάρο, την ξαναπέφτει μέχρι το ξημέρωμα…και μετά ξυπνάει για να τα γράψει όλα τούτα. (..πραγματικά το μόνο κομμάτι που διάβασα και μ’ενθουσίασε ήταν αυτό!).
Ο Λανγκτον Χιους -μεγάλη μορφή για τους Αφροαμερικάνους, αν και δεν στοιχηματίζω να τον ξέρει ο Ομπάμα -είναι στην Ισπανία ανταποκριτής της εφημερίδας African American.Θέλει να καταγράψει τους νέγρους Μαροκινούς μαχητές του Φράνκο, αλλά γράφει για τlincolnbrigadeους νέγρους κομμουνιστές της Lincoln Brigade. O Έρενμπουργκ φωτογραφίζεται έξω απ’το σύνδεσμο φίλων της Σοβιετικής Ένωσης, καβαλάει τα άλογα της κολεχτίβας, τρώει και πίνει με τους χωριάτες, μπαίνει κάτω απ’το δέρμα τους – κάνει λογοτεχνία αλλά και ρεπορτάζ. Και κομμουνιστής και γραφιάς ( μάλλον: καλός κομμουνιστής και καλός γραφιάς. Σπάνια ταυτίζονται, αν θέλετε τη γνώμη μου..).
Στον Όργουελ -στον αναπόφευκτο όργουελ – τα χαλάμε. Ο πράκτορας αυτός της Ιντέλλιτζενς , (που στα 1949 θα καταγγείλει ως «κομμουνιστή» τον Τσάπλιν και άλλους..) μέσα από τις γραμμές του πραχτόρικου POUΜ αφού έκανε τις εκδρομές του στην καταλανική εξοχή κάποιους μήνες,  γύρισε το ’37 στην Αγγλία κι ενημέρωσε το αναγνωστικό κοινό της χώρας με τις μεγαλύτερες τότε άμεσες επενδύσεις στην Ισπανία, ότι οι σοσιαλιστικές και κομμουνιστικές εφημερίδες στην Αγγλία παραπληροφορούν το κοινό για τα εγκλήματα των κομμουνιστών ενάντια στους ισπανούς επαναστάτες.. Δεν είναι της ώρας, πάντως ο υπερτιμημένος αυτός χαφιεδάκος, πλασσάρεται με κάθε τιμή σαν «αυθεντική» μαρτυρία..
Σε γενικές γραμμές τα κείμενα που εκτίθενται δίνουν την εξής εικόνα: ο ισπανικός εμφύλιος ήταν η δραματική λύση χρόνιων αδιεξόδων στην ισπανική κοινωνία, πήρε το χαρακτήρα που πήρε λόγω των ιδεολογιών που «φούσκωσαν» τα μυαλά εκατομμυρίων ανθρώπων, ορισμένοι ήταν ευαίσθητοι ρομαντικοί και..οι κακοί έκαναν τη δουλειά τους.
Όχι. Κακοί δεν είναι οι φασίστες.Οι Ισπανοί φασίστες.  Μη νομίζετε: η σφαγή της γκουέρνικα είναι στην έκθεση (υπάρχει κι ένας Πικάσσο από πίσω..) μόνο που η σφαγή έγινε από ναζιστικά αεροπλάνα. Δια τελεσιγραφικών σημειωμάτων αποσιωπούνται οι ευθύνες του Φράνκο. Η υπεράσπιση του Αλκαζάρ του Τολέδο απ’τους φασίστες του Μοσκαρντό, μνημείο αντάξιο του Μακρυγιάννη για τους «δικούς μας» φασίστες (τό’ γραψε ένας παππούς στο βιβλίο εντυπώσεων πριν από μένα!), εκτίθεται σε όλο της το εθνικοπατριωτικό κλέος. Ο Μανθανάρες, ο Έβρος, η Τερουέλ, η Μπρουνέτε, ΟΛΑ ανύπαρκτα.
Κακοί είναι οι κομμουνιστές. Οι Σοβιετικοί ας πούμε έστειλαν βοήθεια αλλά αργά. Είναι η μόνη πολιτική κρίση που διαβάζει κανείς στις λεζάντες. Επίσης, μαθαίνουμε ότι ένας από τους στρατιωτικούς ηγέτες των Διεθνών Ταξιαρχιών, ο Εμίλ Κλέμπερ τουφεκίστηκε από το Στάλιν ( αυτοπροσώπως φαντάζομαι..) το ’39. Μαθαίνουμε ακόμα, στο άσχετο , για τα γεγονότα του ’37 στη Βαρκελώνη: η «εξέγερση» κάποιων αναρχικών και του POUM ενάντια στην δημοκρατική κυβέρνηση, παρουσιάζεται σαν καταστολή της επανάστασης από τους δημοκρατικούς. Αυτή είναι η γνώμη των αναρχικών αυτή και η γνώμη της Ισπανικής Πρεσβείας στην Ελλάδα, και η ταύτιση είναι αντικειμενική. Δικά σας τα συμπεράσματα – και τα δικά μου συμπεράσματα δικά μου επίσης.
Ο Δημοκρατικός Στρατηγός Μιάχα, λίγο πριν παραδώσει τη Μαδρίτη στο Φράνκο πίνει μπράντυ με ένα δεξιό Αμερικάνο ρεπόρτερ.Το γεγονός καταγράφεται και εκτίθεται. Κουβέντα ωστόσο για τα λοιπά παρελκόμενα της στιγμής εκείνης: για το πραξικόπημα του σοσιαλιστή Κασάδο και του αναρχικού Μέρα που ήδη έχει λήξει με τους κομμουνιστές άταφους στους δρόμους της Μαδρίτης και τους «νικητές» της Επιτροπής Εθνικής Άμυνας ( το Μιάχα, τον Κασάδο και τον Μέρα) να συνθηκολογούν άνευ όρων με το Φράνκο μ’αντάλλαγμα το τομάρι τους.
Από το «Γη και Ελευθερία» του Λόουτς -κι ακόμα πιο παλιά, απ’το Σύντομο Καλοκαίρι της Αναρχίας του φιλοναζί σήμερα Εντσενσμπέργκερ – διακινείται ο μύθος περί τροτσκιστών/αναρχικών που πολέμησαν και των κομμουνιστών που τους χτύπησαν πισώπλατα. Μύθος. Όχι γιατί δεν πολέμησαν οι αναρχικοί ή οι τροτσκιστές. Αλλά γιατί όσο εξελίσσονταν τα πράγματα, κι όσο η πραγματική υφή της σύγκρουσης αποκαλυπτόταν τόσο οι ανεπαρκείς για επανάσταση αναρχικοί όσο και οι διάτρητοι από πράκτορες τροτσκιστές απομονώθηκαν. Κανείς δε χρειάστηκε να τους στήσει πογκρόμ – εξάλλου δεν ήταν και τίποτα παρθένες οι τύποι: οι αναρχικοί είχαν εγκαινιάσει με επιτυχία την ατομική τρομοκρατία στην Ισπανία. Οι δε τροτσκιστές είχαν επιχειρήσει να δολοφονήσουν το γραμματέα του PSUC (ΚΚ στην Καταλωνία) Juan Comorera το ΄37. Ανάμεσα σε πολλά άλλα..
Έπειτα από την πτώση του φρανκισμού και δώθε στην Ισπανία, τόσο οι τροτσκιστές όσο και οι αναρχικοί (λιγότερο αυτοί, εντάξει) είναι πλατιά ανύπαρκτοι. Και οι μεν τρότσκες και τότε γκρούπα ήταν αλλά οι αναρχικοί στην Ισπανία είχαν τη μοναδική ευκαιρία να βάλουν στην πραγματικότητα τη θεωρία τους. Και το αποτέλεσμα ήταν να κάνουν οι ίδιοι μαζικό κόμμα το ως τότε περιθωριακό ΚΚΙσπανίας. Ακόμα και ο Ντίαζ, γραμματέας τότε του ΚΚΙσπανίας ήταν διαφωνούντας της CNT, έχοντας αποχωρήσει με την κίνηση των 300 ήδη από το 1923.
Η καθοσίωση των αναρχικών προβάλλει ως η ημιεπίσημη εκδοχή του σημερινού Ισπανικού βασιλείου. Τί άλλο να κάνουν δηλαδή; Το Φράνκο δεν τον θέλουν, να πουν πώς ο εμφύλιος ήταν η κορυφαία εκδήλωση της ταξικής πάλης στην Ισπανία τον 20ο αιώνα δεν μπορούν (..αυτοί αφομοίωσαν τον Ουναμούνο και το κρύψιμο της αλήθειας), σοσιαλιστής που να τιμά τα παντελόνια εκείνη την περίοδο δεν υπάρχει – μείον του Νεγκρίν που όμως «δυστυχώς» γι’αυτόν ταυτίστηκε με τους κομμουνιστές -οπότε τί μένει απ’το ιδεολογικό οπλοστάσιο του φιλελευθερισμού που να σωζει τα προσχήματα; Η αναρχία. Καθαγιασμένη ως ρομαντική υπερδιέγερση.
 Η πλάκα είναι άλλη. Στην αφίσα που κυκλοφορεί όλες αυτές τις μέρες στην πόλη φιγουράρει ο σ.Κολτσώφ.ο Ντουρούτι στ'αριστερά, ο Κολτσώφ με τα γυαλάκια δεξιάΟ ανταποκριτής της Πράβντα. Είναι μια φωτογραφία από την Πράβντα όπου ο Κολτσώφ παίρνει συνέντευξη από το Ντουρρούτι (παρένθεση: για το Μπουεναβεντούρα δεν ισχύουν τα παραπάνω. Ο μόνος αναρχικός ηγέτης που ‘χε αντιληφθεί τον πραγματικό χαρακτήρα της κατάστασης γι’αυτό και δολοφονήθηκε από «ανεξέλεγκτους». Τρίχες, από πράχτορες…). Ο Κολτσώφ, ο ρεπόρτερ με τ’όπλο στο χέρι, ο «μεξικάνος» που γύρναγε με την ίδια ευκολία στα καταγώγια και τους τεκέδες της Μαδρίτης, στις Διεθνείς συναντήσεις των αντιφασιστών συγγραφέων, στα πολεμικά μέτωπα και στις εχθρικές γραμμές.
Νομίζω εν τέλει ότι η έκθεση ήταν αξιόλογη. Δίνει ένα κίνητρο σε κάποιον να ψάξει μια συγκλονιστική πτυχή της σύγχρονης ιστορίας. Και όλο και κάποιος ψάχνοντας μπορεί και να ξεμπλέξει από την σύγχρονη καθεστωτική αφήγηση της ισπανικής επανάστασης. Απλά το νού σας. «Αξιόλογη» δεν σημαίνει και τίμια.

 Το σημερινό ισπανικό κράτος, ο σύγχρονος ισπανικός καπιταλισμός,  αφηγείται την εκδοχή των νικητών. Η εκδοχή της αλήθειας και του δίκιου, του Σακαρέλου και του Λιστέρ αφορά σε άλλη ισπανία να τη γράψει..

El dieciocho de julioen el patio de un convento
el partido comunista
fundó el Quinto Regimiento.

Venga jaleo, jaleo
suena la ametralladora
y Franco se va a paseo.

Con Líster, el Campesino,
con Galán y con Modesto
con el comandante Carlos
no hay miliciano con miedo.

Venga jaleo, jaleo
suena la ametralladora
y Franco se va a paseo.

Con los cuatro batallones
que Madrid están defendiendo
se va lo mejor de España
la flor más roja del pueblo.

Venga jaleo, jaleo
suena la ametralladora
y Franco se va a paseo.

Con el quinto, quinto, quinto,
con el Quinto Regimiento
madre yo me voy al frente
para las lineas de fuego.

Venga jaleo, jaleo
suena la ametralladora
y Franco se va a paseo

(με το Κόμμα. με το λαό.)

ησυχία τάξη κι ασφάλεια Είμαστε λοιπόν στα 1939. Η Βαρκελώνη έχει σκύψει -προδομένη -το κεφάλι στο Φράνκο και το πατρίς θρησκεία οικογένεια. Ύστερα από 3 χρόνια με την εκκλησία στην ημιπαρανομία και τα καστιγιάνικα σύμβολα καμμένα, σπασμένα, ή σαπισμένα σε μπαούλα και υπόγεια η «εθνική ομοψυχία» αποκαθίσταται. Λέμε..

Κατά τη διάρκεια του εμφυλίου είδαμε ότι η Barca είχε ένα πιο περιθωριακό ρόλο. Λογικά. Όχι ωστόσο ότι έμεινε στην απόξω: είπαμε ο συμβολικός αόρατος στρατός. Η ομάδα έκανε περιοδείες στην Ευρώπη και την Αμερική προπαγανδίζοντας τη δημοκρατική κυβέρνηση και συμβάλλοντας στη ανάπτυξη κινήματος αλληλεγγύης. Όχι ανενόχλητη βέβαια: ο Μονταλμπάν αναφέρει «τζεϊμσμποντίστικες» απόπειρες απαγωγής παικτών της Barca με σκοπό να επιστρέψουν στη φρανκική Ισπανία. Την ίδια περίοδο η μισητή ( τη φουκαριάρα!) Espanyol βλέπει την περιουσία της να κατάσχεται, τα στελέχη της να συλλαμβάνονται από τις διάφορες «τσεκα» της Βαρκελώνης και να εκτελούνται στο λόφο του Tibidabo. O καταλανισμός μασκαρεύεται πίσω από την επανάσταση (εδώ που τα λέμε: τί νόημα έχει αλήθεια να απαγορεύεις στην ουσία, μια ποδοσφαιρική ομάδα;).

Πάντως μ’αυτά και μ’εκείνα, τα σύμβολα είναι μεγάλη υπόθεση. Αν ο κόσμος τα πιστεύει δηλαδή η διαφορά ανάμεσα στο μύθο και την πραγματικότητα είναι , ουσιαστική αλλά μικρή. Σε περιόδους πολέμου δε, ξέχασέ το. Όσο μυαλό είχαν εκείνοι που σκότωναν τους παράγοντες της Espanyol άλλο τόσο -και λιγότερο, ένεκα φασίστες -είχαν και οι νικητές του εμφυλίου. Η πρώτη σκέψη τους ήταν να κάνουν το γήπεδο της Barca στρατόπεδο για τα τεθωρακισμένα. Η επόμενη να ρίξουν την ομάδα στη Β΄εθνική. [Τώρα που το σκέφτομαι υπήρχε ένα νόημα σ’όλ’αυτά: οι ηττημένοι έπρεπε να είναι τέτοιοι παντού.]

Τίποτα απ’όλ’αυτά δεν έγινε. Το ποδόσφαιρο είναι πολύ σοβαρή υπόθεση. Και ο καταλανισμός το ίδιο –εδώ ολόκληρη Κομιντέρνα λέμε, και δέχτηκε ως αυτοτελές κόμμα το PSUC/ το ΚΚ στην Καταλωνία στην 3η Διεθνή.. Οι λέξεις φασίστας και ηλίθιος δεν ταυτίζονται σε όλες τις περιπτώσεις.  

Στη Βαρκελώνη μαζεύονται κατά χιλιάδες οι πρόσφυγες του εμφυλίου. Εξαθλιωμένοι χωριάτες, χήρες, ορφανά (θυμάστε τη «Βιριδιάνα»;  ) , όσοι προλετάριοι «τόλμησαν» να σηκώσουν κεφάλι τα προηγούμενα χρόνια, μαζεύονται στην ερειπωμένη από τους βομβαρδισμούς πόλη να γλητταυτώσουν από τα «τυχαία» πυρά των περιπόλων των νικητών, και την πείνα. Κάπου πρέπει να μείνουν. Κι επίσης, ο καπιταλισμός πρέπει ν’αρχίσει να δουλεύει -τόσο αίμα χύθηκε μέχρι να στηθεί στα πόδια του. Αρχές της δεκαετίας του ’50 ανοίγει το πρώτο εργοστάσιο της SEAT.

H Barcelona F.C. γνωρίζει μέρες δόξας στις αρχές της δεκαετίας του ’50. Πολύ δυνατή ομάδα, σαρώνει στα τρόπαια με ηγέτη τον εμβληματικό Ούγγρο Ladislau Kubala. Δώσ’τε βάση: ο τυπάς είναι ένας προσφυγάκος από τον «κομμουνιστικό τρόμο» της Ουγγαρίας -μιλάμε τώρα κάμποσα χρόνια πριν το ’56. Το καθεστώς πανηγυρίζει: τούτος ο δραπέτης του σταλινισμού, ηγέτης της ομάδας της κόκκινης Βαρκελώνης – τί άλλο να θελήσουν; Εν τω μεταξύ, οι πρόσφυγες που πυκνώνουν τις γειτονιές και τα περίχωρα της Βαρκελώνης στοιβάζονται σε χιλιάδες -κυριολεκτικά -φτηνές εργατιές κατοικίες, στις νέες γειτονιές της Badalona, της Sta Colonna  και της Raval. Όργιο κατασκευαστικό, που περιποιεί τιμή στο φασιστικό καθεστώς που «μεριμνεί» για τη στέγαση των θιυμάτων του. Και, ξέρετε οι εργολάβοι αυτοί ΔΕΝ ήταν όλοι τους καστιγιάνοι. Οι περισσότεροι ήταν καταλανοί, και -σωστά μαντέψατε -πολλοί απ’αυτούς παράγοντες της ομάδας – σύμβολο..

Ορισμένα πράγματα δηλαδή δεν είναι καθόλου τυχαία: τη δεκαετία του ’50 η ομάδα χρειάζεται καινούργιο γήπεδο. Αγοράζουν το χώρο και ξεκινάν το χτίσιμο. Κάποιοι ενθουσιώδεις στο Σύλλογο σκέφτονται να τ’ονομάσουν με τ’όνομα του ιδρυτή της ομάδας Joan Gamber. Ο Ισπανός Ασλανίδης, ο απίθανος στρατηγός Μοσκαρντό – που συνέδεσε το όνομά του με μεγάλα κατορθώματα του φασιστικού στρατού στον εμφύλιο (χωριά ολόκληρα ξήλωσαν τα παλικάρια του) – ευγενικά διαμηνύει στο Σύλλογο να το ξεχάσουν: ένας Ελβετός (ξένος), άθεος (κι όχι καθολικός ), μασσόνος που , ακόμα χειρότερα, πολιτογραφήθηκε Καταλανός -κι όχι «Ισπανός». Αν θέλαν να το βγάλουν στάδιο Λένιν ίσως τα πράγματα να ήταν πιο απλά.. Οι καλοί Καταλανοί παράγοντες αποφάσισαν ότι δεν πολυαξίζει δα τον κόπο να σηκώσουν τα λάβαρα της αντίστασης. Σιγά τώρα μια ταπείνωση ακόμα, τί έγινε; Το στάδιο ονομάστηκε με το άχρωμο Nou Camp «Νέο Γήπεδο» κι έξω από την πόρτα..   

Λίγο πριν είχε γίνει και το διαβόητο σκάνδαλο ΝτιΣτέφανο: ο Αργεντίνος παιχταράς που τον τσάκωσαν οι Καταλανοί, τον έφεραν στη Βαρκελώνη, και ο νικητής Bernabeu τους τον άρπαξε για λόγους εθνικού συμφέροντος. Το ίδιο σεναριάκι με τον Κούδα -μείον τους βαρύτερους συμβολισμούς. Η Real έγινε το ποδοσφαιρικό σύμβολο του Φρανκισμού σαρώνοντας τα πρωταθλητριών τη δεκαετία του ’50 κι η πτωχή πλην τίμια Barca έμεινε να κοιτάει από μακρυά.

Η δεκαετία του ’60 μπαίνει: σε μια πλατεία της Μαδρίτης, την ωρά που ο εργάτης πίνει τον καφέ του σκοτώνουν οι φασίστες τον – Καταλανό – Julien Grimau ( μέλος του Π.Γ. του ΚΚΙσπανίας) αλλά η Βαρκελώνη γνωρίζει μέρες δόξας με τον προπονηταρά- εφευρέτη του κατενάτσιο Ελένιο Ερρέρα. Σιγά σιγά βέβαια ο κόσμος αρχίζει να αντιδράει πιο αποφασιστικά ενάντια στο φρανκισμό, η χούντα κλείνει κάθε λίγο τα Πανεπιστήμια της Βαρκελώνης για να φράξει την «επαναστατικοποίηση», ενώ στο Nou Camp -κι όχι μόνο – κάποιοι, λίγοι και γίνονται περισσότεροι, φωνάζουν «Espana manana sera Republicana.» Η ίδια η Βαρκελώνη αναπτύσσεται ραγδαία, οι καπιταλιστές της πλουτίζουν και η ομάδα τους -ε..η ομάδα της πόλης δηλαδή – πρέπει να γίνει βιτρίνα. Ο Γιόχαν Κρόιφ κι ο συνονόματός του Νέεσκενς φτάνουν από τον Ajax του τόταλ φουτμπόλ στο Nou Camp και τα τείχη πέφτουν.

Από την άλλη κάποια σπαράγματα μνήμης επιμένουν: το ’73 η Μπάρτσα παίζει φιλικό με την εθνική της Αν. Γερμανίας για να τιμήσει το Joan Gamber -λέγεται ότι σκόπευαν να φωνάξουν την εθνική της ΕΣΣΔ αλλά τελικά κατέληξαν σε κάτι λιγότερο εξοργιστικό για το καθεστώς που λίγα χρόνια πριν είχε αρνηθεί την είσοδο στο ισπανικό έδαφος στην εθνική ομάδα της χώρας που όπλισε τα μυαλά και τα χέρια του κοσμάκη..

Πεθαίνει κι ο Φράνκο κάποια στιγμή. Και λίγο πιο ύστερα ο Φρανκισμός. Η Καταλωνία βγάζει πρώτο κόμμα, στις πρώτες εκλογές, το φιλοκαπιταλιστικό εθνικιστικό CiU (Convergencia i Unio -Σύγκληση κι Ενότητα) και δεύτερο το PSUC του Pere Ardiaca – ο οποίος μια και τό’ φερε η κουβέντα  δηλαδή καταγγέλει τον ευρωκομμουνιστή Carillo με κάθε ευκαιρία. Τα χρόνια περνάν, το κεφάλαιο συσσωρεύεται, οι βομβαρδισμοί της πόλης, η πείνα, οι ταπεινώσεις, οι εκτελέσεις, το αίμα τα δάκρυα, όλ’αυτά τέλος πάντων σπρώχνονται παρά πίσω. Ο καταλανισμός περνά στην πρώτη γραμμή, ακόμα και το κραταιό PSUC τα βρίσκει με κάτι οικολόγους και τέτοιους και αυτοδιαχέεται στην Πρωτοβουλία για την Καταλωνία.Στο μεταξύ η Βαρκελώνη γνωρίζει τον Diego Maradona και τον Bernd Schuster..  Πρώτο κόμμα στην αριστερά το πάλαι ποτέ κόμμα του Lluis Companys ( ο οποίος θεωρήθηκε μέγας συνοδοιπόρος και «υποχείριο» των κομμουνιστών όταν ήταν ηγέτης της Generalitat στα ’38 -’39, και εκτελέστηκε από τους φασίστες με μια επιχείρηση κομμάντο όπου τον απήγαγαν από τη Γαλλία) και του Sunyol η ERC. Η Ισπανία στην ΕΟΚ -ήδη και στο ΝΑΤΟ -και η Βαρκελώνη διοργανώνει τους ολυμπιακούς του ’92 αποδεικνύοντας ότι ο εφιάλτης τελείωσε. Ξέρετε, ο κόσμος ψωνίζει, πίνει καφέδες, κάνει τουρισμό, βλέπει ταυρομαχίες και τέτοια. Επίσης το ’92 η Barcelona F.C. γίνεται Πρωταθλήτρια Ευρώπης μ’ένα φάουλ του Κούμαν.

Το Nou Camp δεν μετονομάστηκε μετά τη χούντα σε γήπεδο Joan Gamber. Ξεχάστηκε η ιστορία του ’57 -όχι κι ο ίδιος ο Gamber βέβαια. Υπάρχουν στη Βαρκελώνη οδοί και πλατείες αφιερωμένες στον ιδρυτή του συμβολικού στρατού, και στο μουσείο της Barca F.C. τιμάται δεόντως. Ο Sunyol από την άλλη όχι.

Είναι χαρακτηριστικό ξέρετε, και απόδειξη ότι ΟΛΑ έιναι ταξική πάλη: οι καπιταλιστές ηγέτες του συλλόγου,είναι καταλανοί σαφώς αλλά χωρίς  καμμιά διάθεση να αναμοχλεύουν την περίοδο που ΚΑΙ εκείνοι παραλίγο να χάσουν την κουτάλα μαζί με την κατσαρόλα. Στο μουσείο της ομάδας ο εμφύλιος περνάει σε δυο φωτογραφίες, ο δε Sunyol -που εκτός από βουλευτής της ERC υπήρξε και στέλεχος της Accio Catala μιας ομάδας που το ’36 μπήκε στο PSUC, κομμούνι δηλαδή – απλά έχει την φωτογραφία του στη σειρά με τους άλους προέδρους. Αφού ρε σεις για να τον τιμήσει η ομάδα χρειάστηκε να συσταθεί σχετική Επιτροπή και να πιέσει – ο Montalban σχολιάζει πως θά’πρεπε κάποιος να καθησυχάσει τους διοικούντες της ομάδας ότι αν ξαναγίνει εμφύλιος αυτούς δεν θα τους εκτελέσουν..

Τί μένει; Οι αδικίες μέσα στο γήπεδο σε βάρος της Barcelona και υπέρ της Real. Διαιτητές – κομμάντο, αρπαγές παιχτών, οι καταλανικές σημαίες στη ζούλα να κυματίζουν στο αχανές Camp Nou, ο εθνικός ύμνος της Καταλωνίας («Els Segadors») να σφυρίζεται από δεκάδες χιλιάδες κόσμου, η συμβολική αντίθεση των Καταλανών γενικά στο κράτος της Μαδρίτης μέσα από τη συμβολική κόντρα του el classico. Γράφει κάπου ο Μονταλμπάν, ότι στα χρόνια της παγκοσμιοποίησης η ένταξη σε ένα αθλητικό σωματείο μάλλον θα είναι η μόνη επιτρεπτή μορφή οργάνωσης. Σίγουρα έτσι το βλέπει η διοίκηση της Μπάρτσα που διαφημίζει τη δομή της ομάδας περίπου σαν να πρόκειται για κολλεκτίβα.

Παρ’ολ’αυτά ο κόσμος της Βαρκελώνης, και πολλοί ακόμα που δεν έχουν καν πατήσει το πόδι τους εκεί, επιμένουν να είναι Barcelona. Γουστάρουν να νομίζουν – ίσως χωρίς αυταπάτες – ότι η ομάδα αυτή φέρνει κάτι απ’τον αέρα της εξέγερσης, έχει στο DNA της την επανάσταση. Είπαμε, τα σύμβολα είναι πανίσχυρα όσο περισσότερο ο κόσμος τα πιστεύει. Αν αυτοί που είναι από κάτω δυσκολεύονται να δούν στο κόκκινο το χρώμα της δικής τους σημαίας, θα εξακολουθούν να παρηγοριούνται κάθε Κυριακή με τη σημαία blaugrana. Και, εδώ που τα λέμε, αν ο κοσμάκης επιμένει να ταυτίζει τους δικούς του καημούς με ποδοσφαιρικές ομάδες – φαντάσματα μιας μνήμης που επιμένουν απ’τη μεριά τους  (εκείνοι που υποτίθεται είναι δικοί του) να του τη σβύσουν, αν γυρεύει νίκες στο φαντασιακό πεδίο της μπάλλας ποιοι είμαστε εμείς που θα του πάμε κόντρα; Barcelona ρε και ξερό ψωμί!

Μέχρι να έρθει το αμάξι που θα μας πάει στα πραγματικά οδοφράγματα, ανάβουμε τσιγάρο παρέα με τον πρόεδρό μας το Sunyol και κράζουμε την παλιοΜαδρίτη που μας γέμισε εκκλησιές και ταυρομαχίες -άσε που μας κλέβει τους παιχταράδες και τα πρωταθλήματα..

 

Visca Catalunya ρε!

               

οι ρόδες δεν γυρνάνε/εγώ εδώ τί περιμνω; (…)η κερκίδα του Τορόχα υπήρξε προφητεία 

σιδερένιων καπνισμένων κατασκευών

λεφτάδες της υφαντουργίας, κατασκευαστικές της αρπαχτής,

οι μάζες αποδοκιμάζουν το Βασιλικό εμβατήριο, ζήτω ο Μασιά- που είναι Καταλανός

θάνατος στον Καμπό που είναι κερατάς,

ο Πρίμο δε Ριβέρα διατάζει την επέμβαση των αστυνομικών,

ο Φράνκο

– καρδιά τόσο λευκή – σχηματίζει το εκτελεστικό απόσπασμα

για να τουφεκίσουν τον πρόεδρο Ζουζέπ Σουνιόλ

που διοικούσε όχι απλώς μια ομάδα, αλλά μια θρησκεία

δημοκρατική, καταλανική και κοσμική (…)

στη βιτρίνα μιας παστεριωμένης κοινωνικής λογικής

μισθοφορικός

συμβολικός άοπλος στρατός μιας αφοπλισμένης μνήμης

η Μπάρτσα».

 (απόσπασμα από το ποίημα «Συμβολικός Άοπλος Στρατός» του Μ.Β.Μονταλμπάν, από το «Ποδόσφαιρο:Μια θρησκεία σε αναζήτηση θεού – Μια θρησκεία σε χέρια πολυεθνικών, εκδ.Μεταίχμιο 2005).

Πολλά μπορεί να γράψει κανείς για τη Βαρκελώνη, κι όσα και να γράψει δεν γίνεται ν’αφήσει απ’έξω τη Μπάρτσα, το συμβολικό άοπλο στρατό της, δικό της και της Καταλωνίας. Αν δεν, πολύ απλά δεν πήγε εκεί. Δεν γίνεται η πάρτη μου ν’αποτελέσει εξαίρεση -αποκηρύσσω τον εστετισμό ΚΑΙ μ’αυτή την ευκαιρία.

Και για ένα λόγο ακόμα: ειδικά για όσους είναι/δηλώνουν αριστεροί στο Ελλάντα -ίσως κι αλλού -η Μπαρτσελόνα έχει εξίσου συμβολική σημασία. (Ας συμφωνήσουμε σ’αυτό το μίνιμουμ παίδες, γιατί ήδη ο σπασίκλας του διαλεκτικού και ιστορικού υλισμού ουρλιάζει μέσα στο κεφάλι μου: «όλα είναι ταξική πάλη μωρή λουλού» ).Τόσο συμβολική που οι οπαδοί της Ρεάλ στην Ελλάδα έχουν κάνει μπλογκ που προσπαθούν να τεκμηριώσουν το αντίθετο (δεν κάνω πλάκα!).

Είναι λίγο περίεργη η προσπάθεια συσχετισμού ποδοσφαίρου πολιτικής. Αν θέλεις δηλαδή να τεκμηριώσεις κάποια πράγματα, να κάνεις μια «μαρξιστική ανάλυση» που κάνει -κάνοντας πλάκα κι αυτός -κάπου στο παραπάνω βιβλίο ο Μονταλμπάν. Διότι τα μεν σύμβολα πρόθυμα, η δε πραγματικότητα αμείλικτη: το γήπεδο της Livorno A.C. π.χ. είναι ο μόνος χώρος στην Ιταλία σήμερα που το σφυροδρέπανο υπάρχει ως πολιτικό σύμβολο, μια και στις τελευταίες εκλογές δεν κατέβηκε κανένα κόμμα με το έμβλημα της εργατοαγροτικής συμμαχίας . Η «κόκκινη» Liverpool που σαρώνει τα τρόπαια σε βάρος των βρωμοεφοπλιστών της Everton λαμπρύνει το μετοχολόγιό της με μέλη της Βασιλικής Οικογένειας. Η Zenith Leningrad είναι σήμερα το καμάρι των ολιγαρχών του Πούτιν και πάει λέγοντας. Τα σύμβολα είναι εκεί, οι κοινωνιολογικοί και ιστορικό -πολιτικοί  συνειρμοί επίσης, αλλά μόνο για να αποδείξουν ότι η σημειολογία δεν είναι παρά μια αστική, άρα ψευδής, επιστήμη.

Η Μπαρτσελόνα από σύμβολα βρίθει βέβαια ( ωραία λέξη το «βρίθει»). Ας πούμε ιδρύθηκε από το Joan Gamber ένα Ελβετό έμπορο που άνοιξε επιχείρηση στις όχθες του Llobrayat και έστησε ένα «σπορ κλουμπ», κατά πώς το συνήθιζαν οι Ελβετοί έμποροι εκείνα τα χρόνια – και η Genoa S.C. από τέτοιους στήθηκε, νομίζω κι η Torino. Ελβετός, αστός, σε ξένη χώρα, η οποία βρισκόταν αιχμάλωτη -κατεχόμενη για πολλούς από τους κατοίκους της – από άλλη ξένη χώρα. Αυτή με πρωτεύουσα τη Μαδρίτη βέβαια. Όπως ο αθλητισμός είναι ο ιδεώδης χώρος μαζικής λαϊκής εκτόνωσης και φαντασιακών συγκρούσεων – και αντίστοιχων νικών – γρήγορα η Barca αγκαλιάστηκε από τους ντόπιους , όπως και γρήγορα απόχτησε θανάσιμο αντίπαλο, την προκλητικά ονοματισμένη Espanyol.

Το ποδόσφαιρο στις αρχές του αιώνα ήταν σίγουρα μια ενασχόληση της πλέμπας, και πράγματι ένας παράγοντας που συντέλεσε για τη λαϊκότητα της Barca ήταν ότι δεν χρειαζόταν το παραμικρό έξοδο για κάποιον ώστε να αθληθεί με τα χρώματά της; μια κουρελόμπαλλα και μια φανέλα, αυτό είναι όλο – σε αντίθεση με τη συμμετοχή στον Ποδηλατικό Όμιλο Βαρκελώνης ας πούμε, που ήταν σαφώς ακριβότερο σπορ. Η ιδιόρρυθμη εθνικά περίπτωση της Βαρκελώνης εκφράζεται και πολιτικά: η ρευστή κοινωνική και πολιτική κατάσταση των πρώτων δεκαετιών του 20ου αιώνα για όλη την Ισπανία, με την κατάρρευση της αυτοκρατορίας ύστερα από το 1898, την εκτεταμένη αστικοτσιφλικάδικη ( ωραία λέξη κι αυτή) ιδιοκτησία και τα εκατομμύρια χωριάτες δουλοπάροικους, την ασφυχτική παρουσία της εκκλησίας, και την ταπεινωμένη αριστοκρατία που γύρευε την ιστορική ρεβάνς της ήττας από τους Αμερικάνους στην Κούβα μέσα από την εξάρτηση από τα αγγλικά κεφάλαια, βρίσκει διέξοδο στην καταλανική εθνική ταυτότητα τον «καταλανισμό». O Wilfredo el Velloso – ο Καταλανός ηγεμόνας που πεθαίνοντας πάνω στη κίτρινη ασπίδα του χάραξε με το αίμα του κόκκινες τις κάθετες γραμμές που είναι η σημαία της Καταλωνίας  , οι Αλμογαβαροί και το «Desperta Ferro», η καταλανική γλώσσα, η προσδοκία για κάτι «καλύτερο» που ούτως η άλλως συνεγείρει τη φτωχολογιά του λιμανιού του Barrio Xino,του 5ου διαμερίσματος και της Gracia έρχονται και δένονται με το μαρξισμό, τον αναρχισμό (πρώτα με τον αναρχισμό για να λέμε την αλήθεια) στο έδαφος της πλήρους αδιαφορίας για τη θρησκεία. (Λιμάνι δα, τί περιμένετε; Δεν είναι σαν τα βοσκοτόπια των Βάσκων που ο άγιος τάδε πρέπει να μεριμνήσει να μην τους πεθάνουν τα ζα..). Τα «εθνικά χρώματα» της κοινωνικής αίσθησης της αδικίας μπολιάζονται με συνολικότερα και πανανθρώπινα ιδανικά. Τα οποία εκφράζονται και μέσα στο γήπεδο – στο θρυλικό πρώτο (για την ακρίβεια ήταν το πρώτο ιδιόκτητο)  γήπεδο της Barcelona το Les Corts.

Έχει ήδη γίνει η πρώτη δικτατορία στην Ισπανία, αυτή του Primo De Rivera – από το 1923. Σ’ένα ματς το ’25 ακούγεται ο εθνικός ύμνος της Ισπανίας και χιλιάδες κόσμου χαλάν τον κόσμο με βρισιές, γιούχες και σφυρίγματα. Ο διχτάτορας (ο οποίος μια και τό’φερε η κουβέντα ήταν μια εντυπωσιακή περίπτωση ενός decadant αστού, που όταν δεν έπινε μέχρι τα ξημερώματα γράφοντας μεγαλειώδεις λόγους που τους έσκιζε όταν ξεμέθαγε , γύρναγε με πουτάνες στους τσιγγάνικους μαχαλάδες και τα χωριά της Μαδρίτης κι άνοιγε κουβέντες με τους χωριάτες για το πώς βλέπουν τον Primo de Rivera!) δεν μάσησε και τιμώρησε το Les Corts με εξάμηνο κλείσιμο.

Το ποδόσφαιρο είναι ένας χώρος στον οποίο εκφράζονται , είπαμε, όλες οι κοινωνικές σχέσεις.Ό,τι κυκλοφοράει στην κοινωνία θα το βρείς και μέσα στο γήπεδο, εντός εκτός κι επί τα αυτά για να είμαστε και πιο συγκεκριμένοι. Στη Μπάρτσα -η οποία παραμένει ένας σύλλογος μελών, που εκλέγει το Δ.Σ. και τον Πρόεδρό του σαν όλα τα σωματεία του Αστικού Κώδικα – αυτό ισχύει και φανερώνεται ανάγλυφα καθ’όλη τη δεκαετία του ’30 που η πολιτικοποίηση του Ισπανικού λαού φτάνει στο αποκορύφωμα. Με την πτώση του καθεστώτος του Primo de Rivera το ’31 εγκαινιάζεται η περίοδος της ΙΙ Δημοκρατίας στην Ισπανία. Οι Καταλανοί απαιτούν -και πετυχαίνουν -ενισχυμένα προνόμια για την Αυτόνομη Διοίκησή τους, τη Generalitat. Η Barcelona βλέπει τα μέλη της να περιορίζονται, μια και όταν έρχεται στην επιφάνεια η γνωστή και σε τελευταία ανάλυση πάντα παρούσα ταξική πάλη τα ψέμματα τελειώνουν, και ο κόσμος οργανώνεται σε «στρατούς» που παλεύουν σε πραγματικό γήπεδο για πραγματικές νίκες. Κάπου εκεί έχουμε και το sunyol με το τσιγάρο κι αριστερά του ο Lluis Companys, πρόεδρος της Generalitatην πρώτη ουσιαστική -κι όχι συμβολική -εξέλιξη που σφραγίζει την ιστορία και ,κυρίως, την πολιτική μυθολογία του συλλόγου. Είναι η εκλογή στην προεδρία της Μπάρτσα του  Josep Suñol i Garriga , το 1935.

Ο φίλος, ήταν δικηγόρος, εκδότης επί χούντας de Rivera  της εφημερίδας «La Rampla» , η οποία είχε γραμμή αντιδικτατορική και μέλος της Esquerra Republicana de Catalunya – Δημοκρατική Αριστερά της Καταλωνίας. Το κόμμα αυτό -υπάρχει και σήμερα, και μάλιστα συμμετέχει στην τοπική κυβέρνηση της Generalitat – είναι μια επαρκής ένδειξη του «Καταλανισμού»: χωρίς να είναι, ή να ήταν, κομμουνιστές. ρίχνοντας το βάρος περισσότερο στην εθνική ανεξαρτησία των Καταλανών και λιγότερο -ή οριακά – στην κατάργηση της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο. Εκλέγεται βουλευτής μ’αυτό το κόμμα στις εκλογές του ’33 και του ’36 κι εν τω μεταξύ εκλέγεται και πρόεδρος της Μπάρτσα. Το όνομά του θα μείνει για χρόνια θρύλος και θα μουρμουριέται ανάμεσα στους «στενούς» οπαδούς της ομάδας επειδή στις 6 Αυγούστου του 1936, με τον ισπανικό εμφύλιο να μετράει λίγες εβδομάδες, θα πάει με ένα αυτοκίνητο στην περιοχή της Guantarrama που θα τον αναγνωρίσουν κάποιοι φαλαγγίτες, θα τον στήσουν στο απόσπασμα και θα τον εκτελέσουν με συνοπτικές διαδικασίες.

Φέρ’τε το παραπάνω γεγονός σε αντιπαράθεση με ένα άλλο, που συνέβη στις τελευταίες μέρες του ισπανικού εμφυλίου: είναι Φλεβάρης του ’39 και στη Βαρκελώνη εισβάλλουν τα άρματα του Φράνκο. Ένας από τους νεαρούς στρατιώτες που παρελαύνουν στην καθημαγμένη πόλη είναι ο πρώην ποδοσφαιριστής της Real και μετέπειτα πρόεδρός της ο Santiago Bernabéu Yeste.

Πολλές οι συμπτώσεις θα πείτε, μάλλον κάτι συμβαίνει εδώ που να δικαιολογεί τους μύθους..

Αράχ’τε σε,  λίγο η συγκλονιστική συνέχεια..