Οκτώβριος 2009


απ'τον πραγματικό ΔεκέμβρηΕγώ παιδιά σκηνοθέτης δεν είμαι. Ούτε σεναριογράφος, Κέντρο Κινηματογράφου, Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης,παραγωγός, καμεραμάν ή μπουμαν. Δεν γράφω κριτικές κινηματογράφου σε περιοδικά, δεν έχω το αρχείο του «Cahiers du cinema». Ένα στοιχειώδες αισθητήριο έχω, αισθητικό εννοώ, σχετικά με το ποιά ταινία είναι καλογυρισμένη ή όχι. Υπάρχουν δεκάδες, εκατοντάδες ίσως και χιλιάδες περισσότερο αξιόπιστοι να πουν ποια ταινία είναι καλή ή όχι.

Εκτός από το αισθητικό κριτήριο βέβαια υπάρχει και το πολιτικό. Πάντα και σε κάθε έργο τέχνης επιστρατεύεται και , σωστά, οφείλει να επιστρατεύεται. Κι ο Μαρξ μας τά’πε κι ο Λένιν κι ο Γκράμσι, δεκάδες , εκατοντάδες ίσως και χιλιάδες ακόμα έγραψαν τεκμηριωμένα γι’αυτό. Οποιοδήποτε πνευματικό προϊόν γεννιέται σε ανταγωνιστικές κοινωνίες έχει τη θέση του στη διαλεχτική ανάπτυξης αυτών των κοινωνιών. Με δυο λόγια από τα σουξέ του Ρουβά ως τις ταινίες του Αγγελόπουλου, τα πάντα έχουν τη θέση τους στην ταξική πάλη. Απ’την από δω μπάντα ή την από’κει.     

Αν θέλετε τη δική μου, ερασιτεχνική και «χομπίστικη» γνώμη για μια ταινία για τον εμφύλιο, αυτή θα έπρεπε να γυριστεί αλλιώς από την «Ψυχή βαθιά». Θά’πρεπε να ξεκινά από τη Σμύρνη να καίγεται. Να βλέπει τους πρόσφυγες να στοιβάζονται στις καραντίνες στον Πειραιά και την Καλαμαριά. Να χτίζουν τις παράγκες τους μόνοι τους, αποξηραίνοντας έλη, η μια τρώγλη δίπλα στην άλλη με τους κομματάρχες των βενιζελικών και των βασιλικών να υπόσχονται και να ξαναϋπόσχονται την «οριστικήν διευθέτησιν του προσφυγικού προβλήματος».  Θά’πρεπε να βλέπει τους σλαβόφωνους στα χωριά της Μακεδονίας να τρώνε βούρδουλα «στη ζούλα» από τους ενωμοτάρχες και τους αγροφύλακες. Θά’ πρεπε να δείχνει τα αλλεπάλληλα πραξικοπήματα, πετυχημένα και όχι, βενιζελικών κι αντιβενιζελικών τις δεκαετίες ’20 και ’30, τους «λαμπρούς» εθνάρχες πολιτικούς να ρητορεύουν δίπλα στη φτώχεια των πόλεων, με τους ξυπόλητους, τους πρεζάκηδες, τους ρεμπέτες. Να βλέπει τους αγώνες ελλήνων και τούρκων καπνεργατών στην Καβάλα και τη Δράμα,να μιλάει για το Ιδιώνυμο, να περνάει  από τη Σίκινο τη Φολέγανδρο την Ανάφη. Να βλέπει τον εμπρησμό του Κάμπελλ από παρακρατικούς της δεξιάς, και να θυμάται τον Ίντο Σενόρ και το Σαλβατόρ Ματαράσσο που έπεσαν, μάρτυρες του εβραϊκού προλεταριάτου το Μάη του ’36. Να περνάει τη διαμάχη δημοτικιστών – «καθαρών», και να μιλάει για τη λογοτεχνική γενιά του ’30. Να φωτίζει την εξωτερική πολιτική της Ελλάδας, και να εξηγεί την εσωτερική όπως εξελισσόταν στα πλαίσια της Αγγλικής κηδεμονίας και των εξωτερικών επενδύσεων στη χώρα μας – ιστορία που ξεκινάει ήδη από τον αγώνα του ’21. Να μας πει από που προέκυψε ο Μεταξάς δικτάτορας, τί διείσδυση είχε επιχειρήσει η Ιταλία στα χρόνια ’36 -’40 και γιατί ο φασίστας κατά τα άλλα Μεταξάς ολόψυχα μπήκε στο πλευρό των Άγγλων το ’40. Η κυβέρνηση του Καϊρου, το ΕΑΜ, οι ταγματασφαλίτες κι η κοινωνική τους βάση, ο Μιχάλαγας κι ο Τσαούς Αντόν όλοι και όλα. Γιατί.

ΓΙΑΤΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΓΙΝΕ ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΟ 1946 -’49;

Α..καλά. Ξέρω τί θα μου πείτε. Μια τέτοια ιστορία χρειάζεται τριλογία τουλάχιστον. Πάμπολλες ώρες, γερό σενάριο κι ιδιοφυή σκηνοθέτη. Έτσι είναι. Αλλά πριν απ’όλα θέλει τόλμη. Για να πεις την αλήθεια. Κανένας εμφύλιος δε γίνεται από καπρίτσιο:ούτε ο Ζαχαριάδης την είδε επαναστάτης ενώ «οι μεγάλοι τα είχαν βρει» (ε, κι αφού τα βρήκαν το Ζέβγο γιατί τον σκότωσαν? το όργιο μετά τη Βάρκιζα τί χρησίμευε? οι δεξιοί «μας» ενώ ξέρουν να μιλάν για συμβιβασμούς επιμένουν μ’αυτό τον τρόπο να δικαιώνουν χωρίς κουβέντα το δικό τους μονοπώλιο βίας..), ούτε οι Αμερικάνοι «επέβαλαν» τη θέλησή τους στους δισταχτικούς Έλληνες αξιωματικούς και πολιτικούς. Πώς «επιβάλεις» χωρίς συναίνεση? Ήταν η Ελλάδα του Σοφούλη -του κεντρώου Σοφούλη -υπό Αμερικανική κατοχή; Πώς έφτασε η ελληνική άρχουσα τάξη να επιλέξει τη συντριβή δια όπλων του ΕΑΜικού κινήματος, και κυρίως, γιατί; Δημοκρατία σημαίνει να γίνεται ό,τι θέλει η πλειοψηφία. Ποια ανάγκη του ελληνικού κεφαλαίου, καθορισμένη από ποια σύνθεση και πιο χαρακτήρα του τελευταίου, εξυπηρέτησε το σαθρό ελληνικό κράτος του μεσοπολέμου που «αναβίωσε» -για πιο σκοπό -από τις αμερικάνικες ναπάλμ του ’49 για να ανασυγκροτηθεί με τα Μακρονήσια, τις αντιπαροχές, και το χωροφύλακα από το ’50 και δώθε?

παγιδευμένες αντάρτισσεςΗ ιστορία του ελληνικού εμφυλίου είναι η ιστορία της μαζικής εισόδου των προλεταρίων της χώρας στην πολιτική. Με σκοπό να γκρεμίσουν την αστική κυριαρχία (εντάξει, με θολούρα αν θέλετε και με κραυγαλέα λάθη ταχτικής). Αλλά, αυτό ήταν. Δεν ήταν η «έφοδος’ των καλών απέναντι στους κακούς. Δεν ήταν ένα δονκιχωτικό ρομάντσο. Δεν ήταν καουμπόίκο.Δεν ήταν απλό πράγμα.

Ένας νέος ισπανός συγγραφέας ο Isaac Rosa, σημειώνει εκφράζοντας τις αντιρρήσεις του για τον τρόπο που ιστορείται στη χώρα του ο δικός τους εμφύλιος:  “δημιουργείται μια μνήμη όχι χρησιμότητας, αλλά φετιχισμού. Μια μνήμη όχι γνώσης, αλλά κουτσομπολιού. Μια μνήμη όχι λόγων, έργων και ευθυνών, αλλά ανεκδότων. Σε τελική ανάλυση μια μνήμη μάλλον συναισθηματική, παρά ιδεολογική”.

Ο αποχρωματιστής Αγγελάκας , συνθέτης της μουσικής της ταινίας το βάζει πολύ όμορφα:»Δεν είχε αυτός ο πόλεμος ψυχή – αν υπήρχε ψυχή, υπήρχε απ’ τους αντάρτες που ήταν κι αυτοί παγιδευμένοι από τους σταλινιστές, αλλά και με το όνειρο να κάνουν την Ελλάδα πιο ελεύθερη· η ορμή τους ήταν ότι ήθελαν να ζήσουν σε μια πιο δίκαιη κοινωνία. Ήταν όλο παράλογο. Και τα δύο στρατόπεδα παγιδευμένα.»

 Παγιδευμένοι από τους «σταλινιστές» οι αντάρτες.. Είχαν βέβαια ένα όνειρο να κάνουν την Ελλάδα πιο δίκαιη -αλλά παγιδευμένοι και οι φαντάροι του «εθνικού στρατού». Όλοι παγιδευμένοι και όλο το θέμα παράλογο, μια παρεξήγηση, κάτι που θα μπορούσε να αποφευχθεί αν δεν υπήρχαν οι παγίδες. Αυτοί οι «απροσδιόριστοι» κακοί που όλο τα καταφέρνουν και μας βάζουν να σκοτωνόμαστε. Προφανώς οι ‘κακοί» υπήρχαν από τις δυο μπάντες βέβαια. Οπότε απομονώνοντας τους τελευταίους μπορούμε άφοβα να οδεύσουμε στην ταξική συμφιλίωση.. 

«Ονειρεύομαι ότι θα μπορούν να βγαίνουν από το σινεμά είτε ένας δεξιός είτε ένας αριστερός δακρυσμένοι – κι αυτό είναι κάτι που ξεπερνάει την ταινία.» Και την πραγματικότητα ξεπερνάει. Το δάκρυ είναι στοιχειώδης ανθρώπινη αντίδραση σε στοιχειώδες ερέθισμα. Η λογική είναι που έχει αξία. Και η λογική θρέφεται και από την ιστορική μνήμη. Άμα σπέρνεις μνήμη λαπά θερίζεις κλάμματα, εισιτήρια στις αίθουσες και δάφνες μεγάλου κινηματογραφιστή και μεγάλου μουσικού. Ταυτόχρονα έχεις ασελγήσει στα πτώματα των ανταρτών (που ενδιαφέρουν εμένα) και των στρατιωτών (που ενδιαφέρουν και εμένα). Οι ανόητοι «εξαπατήθηκαν» από τους «ξένους» και μπλέχτηκαν σε εμφύλιο το ’49 ενώ ,αντίθετα ο «Δεκέμβρης» ήταν «ό,τι πιο ελπιδοφόρο απ’τη μεταπολίτευση». Ναι βέβαια. «Είναι παράξενη αυτή η πόλη». Σκοτώνει τ’αγόρια της τελεσίδικα κι οριστικά κύριε συνθέτα.

Βλέπω στις φιλμοκριτικές(όπως τις παραθέτουν στον  Πόντο & αριστερά)  πως αν μη τι άλλο φαίνεται οι «αρμόδιοι» να κρατάνε τις αποστάσεις τους. Ευτυχώς.

Τα σόγια των ανταρτών κύριοι δεν θέλουν τη ζωή τους σε χολυγουντιανές διαστάσεις. Οι «επικές» μάχες, τα δάκρυα, οι μουρμούρες και τα κουτσομπολιά , οι τραγικές «καθημερινές» φιγούρες είναι περιστατικά στα οποία πρωταγωνίστησαν. ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΗΣΑΝ. Δεν θα τους τα πείτε εσείς ύστερα από δεκαετίες. Το γιατί αν μπορείτε να πείτε, αυτό θα έχει αξία σήμερα. Και αύριο. Και το γιατί γυρέψατε να απαντήσετε -αλλά δυστυχώς για σας το «γιατί» το ψιλοξέρουνε όλοι σ’αυτό τον τόπο.

Ο «αριστερός» κι ο «δεξιός’ κλάψανε όντως μαζί σ’αυτό τον τόπο: στα τρένα για τη Γερμανία και στου Βελγίου τις στοές. Εκεί που τους έστειλε η νικήτρια παράταξη. Αλλά ούτε κι αυτό το είδαμε κι ούτε πρόκειται να το δούμε σε ταινίες φτηνού συναισθηματισμού με παντιέρα τη σύγχρονη «εθνικοφροσύνη» του μεταμοντέρνου.

Τί δυνατότητες είχαν λοιπόν οι επαναστατικές ( στο όνομα κατ’αρχήν) δυνάμεις της Ισπανίας να αρθρώσουν ένα πολιτικό σχέδιο ικανό να συντρίψει το πραξικόπημα και την πλουτοκρατία ?

α. Η περίπτωση της CNT .

H CNT δεν ήταν το ’36 απλώς ένα «απομεινάρι» του αναρχοσυνδικαλισμού της δυτ. ευρώπης.Δεν ήταν μια μικρή ομάδα ηλικιωμένων «αμετανόητων» μπακουνικών, δεν ήταν μια «αριστερίστικη» τάση του πατρικού Σοσιαλιστικού Κόμματος όπως ο Ιταλός Bordiga κι οι οπαδοί του, δεν ήταν μια συνδικαλιστική σέχτα όπως οι σύντροφοί τους στη Γαλλία: επρόκειτο για εξαιρετικά μαζικό συνδικάτο, με στελέχη πολύ έμπειρα σε συνδικαλιστικούς αγώνες, συχνά μάλιστα αγώνες ένοπλους, και μια ιστορία στο ισπανικό εργατικό κίνημα που κράταγε ήδη από τις εξεγέρσεις του 1873 – όπου οι μπακουνικοί είχαν παίξει πρωτοπόρο ρόλο. Εκπρόσωποί της ήταν σε διαβουλεύσεις στα 1921 για την είσοδό της στην Τρίτη Διεθνή. Μολονότι η πορεία τους δεν ήταν ευθύγραμμη -μάλιστα στις αρχές της δεκαετίας του ’30 διασπάστηκε προς τα δεξιά από τον Angel Pestana που ίδρυσε το PS (Partido Sindicalista).Επίσης ενάντια στη «συμβιβαστική» όπως την έλεγαν γραμμή της CNT ιδρύθηκε, την ίδια πάνω κάτω περίοδο η FAI.   Στα 1936 η οργανωμένη δύναμή του εκτιμούνταν στους 300,000, ενώ η επιρροή τους σύμφωνα με υπολογισμούς ποίκιλε, ωστόσο ήταν αδιαμφισβήτητη: άλλοι την βλέπουν στο 1,000,000 άλλοι στα 2,000,000. Σε κάθε περίπτωση επρόκειτο για μια υπολογίσιμη δύναμη, η οποία αν έμενε έξω από τον αγώνα δύσκολα θα μπορούσε αυτός να έχει θετική έκβαση για την υπόθεση του ισπανικού λαού.

CNT-FAIAccionMasYelFascismoQuedaraAplastadoΗ δυσανάλογη με όλες τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες επιρροή των αναρχικών δεν εξηγείται ως «ιστορική σύμπτωση» από τον Hobsbawm:

«Είναι χαρακτηριστικό της πολιτιστικής απομόνωσης των υποανάπτυκτων χωρών κατά τον 19ο αιώνα, ότι πολύ συχνά ιδέες που ήταν ασήμαντες στον ευρύτερο κόσμο απέκτησαν πελώρια επιρροή εκεί, όπως η φιλοσοφία ενός κάποιου Κράουζε στην Ισπανία ή η πολιτική γραμμή του Αυγούστου Κοντ στο Μεξικό και τη Βραζιλία.(…) Όλες οι ισπανικές επαναστάσεις , όπως δείχνει ο Carr, είχαν αρχαϊκό τύπο, ανεξάρτητα από τα ιδεολογικά λάβαρα που αυτές ανέμιζαν. Είναι αμφίβολο αν το «Belmonde de los Caballeros» ένα αραγωνέζικο pueblo  θα είχε λειτουργήσει διαφορετικά αν είχε οργανωθεί απο τη CNT κι όχι από τη σοσιαλιστική  UGT. Ο αναρχισμός πέτυχε τόσο πολύ, γιατί αρκέστηκε στο να παρέχει απλώς μια ταμπέλα για τα παραδοσιακά πολιτικά έθιμα των επαναστατημένων Ισπανών. Ομως τα πολιτικά κινήματα δεν είναι υποχρεωμένα να αποδεχτούν τα ιστορικά χαρακτηριστικά του περιβάλλοντός τους, αν και θα είναι αναποτελεσματικά αν δεν δώσουν καμία προσοχή σ’αυτά.»

Μπορεί να αντιτείνει κανείς ότι τα συμπεράσματα του Hobsbawm έρχονται τριάντα χρόνια μετά τον Ιούλη του ’36, και άρα έχουν στα υπέρ τους την «πολυτέλεια» της νηφαλιότητας. Επίσης δύσκολα οι σημερινοί αναρχικοί θα αποδεχτούν μια τόσο φτωχή εξήγηση της τότε επιρροής τους στην Ισπανία- ωστόσο είναι κρίσιμο ότι η «αρχαϊκή» εξέγερση που πρέσβευαν οι αναρχικοί τότε, ήταν ακριβώς ο τρόπος που αντέδρασαν στα γεγονότα του ’36 και παραπέρα , αυτή τους η αντίληψη για την επανάσταση εξηγεί γιατί δεν «είδαν» σοβαρά τον κίνδυνο του φασιστικού πραξικοπήματος όπως και γιατί τον Οκτώβρη του ’34 στην Αστούριας δεν κινήθηκαν σε εθνική κλίμακα για να στηρίξουν την εξέγερση των ανθρακορύχων εκτιμώντας την σαν μια εκτροπή, της κατά τα άλλα συνηθισμένης ρεφορμιστικής ταχτικής των σοσιαλιστών της UGT.  

Η εξέγερση της Αστούριας έπαιξε πολύ πιο σημαντικό ρόλο από ένα απλό προανάκρουσμα του ’36. Και αυτό δεν έχει να κάνει μόνο στο ότι ένα από τα αιτήματα του ΛΜ ήταν η απελευθέρωση των 30,000 πολιτικών κρατούμενων καθώς και η κατάργηση των κατασταλτικών μέτρων «έκτακτης ανάγκης» που ίσχυσαν από τότε ως το Φλεβάρη του ’36. Η εξέγερση της Αστούριας έδειξε τα όρια που κάθε πολιτική δύναμη ήταν ικανή να προσεγγίσει. Έδειξε τη χειραφέτηση προλεταριακών μαζών της σοσιαλιστικής UGT από τη συνδικαλιστική κοντοθωριά της ηγεσίας της, έδειξε τη μεγάλη αδυναμία των αναρχικών (θεωρητική αδυναμία) να διεξάγουν πολιτικό, επαναστατικό αγώνα σε εθνική κλίμακα και έδειξε αντίθετα την ικανότητα των κομμουνιστών να «δουλεύουν» την εργατική ενότητα και να επικεντρώνουν στο κύριο. Δεν είναι τυχαίο ότι η Αστούριας μαζί με τη Μαδρίτη ήταν οι δυνατότερες εκλογικές περιοχές του ΚΚΙ στις εκλογές του ’36.

Ένας αναρχικός , ο Μπακούνιν, σε μια λάμψη διάυγειας είχε δηλώσει ότι οι αγρότες είναι ανεκτίμητοι  την πρώτη μέρα της επανάστασης αλλά είναι σχεδόν βέβαιο πως τη δεύτερη μέρα θα είναι εμπόδιο. Μια εκτίμηση που, σε κάποιο βαθμό βρήκε σύμφωνο και το  Λένιν, όπως βλέπει κανείς στα έργα του που σχετίζονται με τα καθήκοντα τη σοσιαλιστικής οικοδόμησης στην ΕΣΣΔ αμέσως μετά τη νίκη της οχτωβριανής επανάστασης. Με τα χαρακτηριστικά που είχε η CNT εκείνη την περίοδο, μάλλον ήταν αναμφίβολο ότι τα πράγματα θα έπαιρναν την τροχιά που πήραν: την πρώτη μέρα του πραξικοπήματος οι αναρχικοί, λόγω του αδιαμφισβήτητου όγκου και της μαχητικότητάς τους, έπαιξαν πρωταγωνιστικό ρόλο στη συντριβή της εξέγερσης στις πόλεις – κλειδιά. Δεν θα υπήρχε «μετά» αν δεν σταματούσε το πραξικόπημα στη Μαδρίτη ή τη Βαρκελώνη (ανάμεσα στις υπόλοιπες πόλεις). Το πραγματικό πρόβλημα για τους αναρχικούς στο οποίο δοκιμάστηκε και η θεωρία τους και, εδώ που τα λέμε, οι ικανότητες της ηγεσίας τους εκείνη τη συγκεκριμένη ιστορική συγκυρία , ήταν ο μονόδρομος που ανοίχτηκε, «μετά» ακριβώς,  για τον ισπανικό λαό: να διεξαγάγει αγώνα πολεμικό (και όχι συνδικαλιστικό) σε εθνική (και όχι τοπική ) κλίμακα, στο δοσμένο πεδίο της διεθνούς πολιτικής κατάστασης ( που χαρακτηρίζεται από την άνοδο των φασιστικών κινημάτων και την κοινή, όσο και ανομολόγητη πεποίθηση ότι ένας νέος ευρωπαϊκός πόλεμος είναι προ των πυλών). Κάτι που συνεπαγόταν και μια διαφορετική ολότελα ταχτική σ’ό,τι έχει να κάνει με τις συμμαχίες: μπορεί κάμποσοι εργάτες να είναι αναρχικοί,και κάμποσοι σοσιαλιστές ή κομμουνιστές, αλλά όταν σου επιτίθεται η πιο σύγχρονη πολεμική μηχανή δεν περισσεύει κανένας.Και ο «εθνικός» πόλεμος απαιτεί «εθνική» οργάνωση, όσο προς τα μέσα όσο και προς τα έξω.

Αναμφίβολα ήταν ένα καθήκον δύσκολο. Κι επίσης αναμφίβολα θα μπορούσαν οι αναρχικοί, πολύ νωρίτερα να είχαν κινητοποιηθεί σε μια τέτοια κατεύθυνση -αν όχι για άμεση κατάληψη της εξουσίας -τουλάχιστον για μια στρατηγική τέτοια.Δεν το έκαναν αλλά θα μπορούσαν να βγάλουν κάποια συμπεράσματα από την πέιρα της εξέγερσης της Αστούριας  όπου φάνηκε ότι μια ενωτική ταχτική μπορούσε να φέρει αποτελέσματα: ο Andre Marty , στέλεχος του ΚΚΓαλλίας και, μετέπειτα Πολιτικός Επίτροπος των Διεθνών Ταξιαρχιών σημείωνε σ’ένα άρθρο του στο Cahiers du Bolchevisme το 1935:

»   Αν σήμερα, οι κομμουνιστές, σοσιαλιστές κι αναρχικοί εργάτες βασανίζονται και τουφεκίζονται ένας από τους βασικούς παράγοντες είναι αυτοί οι κύριοι», οι ηγέτες της CNT οι οποίοι αντί να κινητοποιηθούν σε Μαδρίτη και Βαρκελώνη «αρνήθηκαν να συμμετάσχουν σ’ένα «πολιτικό» κίνημα». Ο Marty  που δεν ήταν τυχαίος γραφιάς, καταδικάζει στη συνέχεια ως αντεπαναστατική οποιαδήποτε κίνηση ενάντια στην ενότητα του προλεταριάτου. Αλλά σημασία αυτή τη στιγμή έχει η εξαίρεση: ότι παρ’όλ’αυτά κάμποσοι αναρχικοί μπήκαν στην εξέγερση του ’34. Είναι προφανές ότι σε αυτό θα πόνταραν οι κομμουνιστές μετά το ’36 εν ‘όψει οποιουδήποτε σχεδίου είχαν για την Ισπανία ως προς την αντιμετώπιση των αναρχικών. Υπήρχε η δυνατότητα να κερδίσουν κάποιους  στην υπόθεση της νίκης του ΛΜ.

Συνήθως ως επικύρωση της πιο πάνω δυνατότητας αναφέρεται ο Flag-CNTBuenaventura Durruti. Σχεδόν μυθικό όνομα για τους αναρχικούς -κι ένας παράγοντας άξιος σεβασμού και για τους Σοβιετικούς, έίναι γνωστό εξάλλου ότι τόσο ο Κολτσώφ όσο κι ο Έρενμπουργκ τον συνάντησαν και του πήραν συνεντεύξεις, τόσο τότε όσο κι αργότερα. Είναι αλήθεια ότι ο Durruti, παρόλο που δεν είχε συμπάθεια στους μπολσεβίκους, είχε πρωταγωνιστήσει σε κινήσεις αναγκαίες για τη αντιμετώπιση του φασισμού:δική του πρωτοβουλία ήταν η συγκρότηση της Επιτροπής για την Υπεράσπιση της Αραγωνίας ενάντια στην «γραμμή» της CNT.

Αλλά το πρόβλημα αφορούσε στη γενική γραμμή, και τις παραδόσεις της CNT που έπρεπε να ξεπεραστούν. Η πιο βασική από αυτές η αντίθεσή τους σε κάθε μορφή κράτους – είτε αστικού είτε προλεταριακού.

(Το τραγούδι «En la plaza de mi pueblo», ένας από τους ύμνους των αναρχικών)

Μια επαναστατική κατάσταση συνεπάγεται μια επανάσταση (βέβαια). Όπου επανάσταση δεν είναι μόνο μια πολιτική εναλλαγή – ο λαός στους δρόμους και το κράτος ανήμπορο μπορεί να φέρει απλά ένα άλλο πρωθυπουργό ή ένα άλλο σύστημα διακυβέρνησης. Η Ελλάδα το φθινόπωρο του 1922 ήταν σε επαναστατική κατάσταση, μετά τη μικρασιατική καταστροφή, ωστόσο η αλλαγή που έγινε επ’ουδενί άλλαξε το σύστημα σχέσεων παραγωγής. Εδώ είναι η ουσία: αν η επαναστατική αλλαγή θα φέρει -αν όχι την επόμενη μέρα τη μεθεπόμενη πάντως – και αλλαγή στο σύστημα σχέσεων παραγωγής.από τη μάχη της Teruel

Είναι νομίζω το σημαντικότερο ζήτημα να δει κανείς που εξετάζει την ισπανική κατάσταση εκείνη την περίοδο. Στο γήπεδο της οικονομίας βγαίνουν τα ασφαλέστερα συμπεράσματα, εκεί επιβεβαιώνονται οι πετυχημένες ή μη στρατηγικές κι εκεί δικαιώνονται οι μεν ή οι δε. Αλλιώς η όποια αποτίμηση εκφυλίζεται σε γηπεδικού τύπου αναμέτρηση.

Ο E.Hobsbawm , γνωστός νομίζω στους περισσότερους αφιέρωσε ακριβώς σ’αυτή την πλευρά ένα πολύ ενδιαφέρον κείμενό του, γραμμένο το 1966 (στα ελληνικά υπάρχει στην πρόσφατη έκδοση έργων του «Επαναστάτες» εκδ. θεμέλιο). Σταχυολογούμε:

«Ο Raymond Carr (…)διατυπώνει το πρόβλημα (σημ. αναφέρεται στα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα της Ισπανίας του ’30) ως πρόβλημα της αποτυχίας του ισπανικού φιλελευθερισμού, δηλαδή μιας όυσιαστικά καπιταλιστικής οικονομικής ανάπτυξης, ενός αστικού -κοινοβουλευτικού πολιτικού συστήματος και μιας πνευματικής ανάπτυξης του γνώριμου δυτικού είδους. Θα μπορούσε το ίδιο καλά, και ίσως με περισσότερο όφελος, να διατυπωθεί σαν το πρόβλημα της αποτυχίας της ισπανικής κοινωνικής επανάστασης. Τούτο γιατί εάν, όπως παραδέχεται ο Carr , ο φιλελευθερισμός δεν είχε ποτέ σοβαρές πιθανότητες επιτυχίας, τότε ίσως η κοινωνική επανάσταση ήταν, ίσως γι’αυτό ακριβώς , προοπτική πολύ σοβαρότερη». Ας μη βιαστούμε να προσάψουμε στον Hobsbawm την ταμπέλα του «ευρωκομμουνιστή». Η οποία ισχύει, με όλα όσα συνεπάγεται – μείον της έλλειψης μαρξιστικού κριτηρίου που σε αντίθεση με τους «ομοϊδεάτες» του, ΔΕΝ χαρακτηρίζει τον Ε.Η. Συνεχίζει ο Ε.Η. σχετικά με την αγροτική βασικά οικονομία της χώρας αυτής:

«(..) η Ισπανία συντήρησε ένα γοργά αυξανόμενο πληθυσμό όχι με αγροτική και βιομηχανική επανάσταση, αλλά με πελώρια αύξηση στην εκτεταμένη καλλιέργεια δημητριακών, που με τον καιρό εξάντλησε το έδαφος και μετέτρεψε την ενδοχώρα της Ισπανίας σε ημί -έρημο ακόμα φτωχότερη απ’ό,τι ήταν ήδη. (…) Η ισπανική βιομηχανία ήταν περιθωριακό φαινόμενο, μη ανταγωνιστική στην παγκόσμια αγορά, και άρα εξαρτημένη στη μικρή εγχώρια αγορά και από τα υπολείμματα της αυτοκρατορίας (ειδικά στην περίπτωση της Καταλωνίας).Η φιλελεύθερη Βαρκελώνη ήταν που αντιστάθηκε πιο άγρια στην ανεξαρτησία της Κούβας, αφού 60% των εξαγωγών της πήγαιναν εκεί. Η καταλανική και η βάσκικη αστική τάξη δεν ήταν επαρκής βάση για τον ισπανικό καπιταλισμό. (…) οι καταλανοί επιχειρηματίες απέτυχαν να συλλάβουν την κατεύθυνση της εθνικής οικονομικής πολιτικής, κι έτσι υποχώρησαν στην αμυντική στάση υπέρ της αυτονομίας, που η Δημοκρατία τελικά παραχώρησε σε αυτούς και στους Βάσκους».

Στη συνέχεια κάνει μια σύντομη αναδρομή στα «προνουντσιαμένα» , «τις ισπανικού τύπου επαναστάσεις» που έλεγε η Κομιντέρν, του 19ου αιώνα, ήτοι τις τοπικές εξεγέρσεις των προκρίτων που συσπείρωναν γύρω τους τις αγροτικές μάζες που «έριχναν» την κεντρική κυβέρνηση – η οποία τελικά σωζόταν από ένα «αδιάφθρο» υπουργό της. Και ούτω καθ’εξής. Το αποτέλεσμα;

«Οι αγρότες παρέμεναν για πολύ καιρό πολιτικά αναποτελεσματικοί ή καρλιστές, δηλαδή προσκολλημένοι σε άκρως αντιδραστικούς πολιτικούς και εκ πεποιθήσεως εχθρικοί προς τις πόλεις» (σημ. όπου «καρλιστές» διαβάζετε «βασιλικοί»). Η «ελπίδα» των μετριοπαθών αστών για τον Hobsbawm και τον Carr ήταν να βάλουν στην εξουσία κάποιο καθεστώς που να αφήσει τις δυνάμεις της καπιταλιστικής εξέλιξης να αναπτυχθούν. Ωστόσο το πιο συνηθισμένο τους επίτευγμα ήταν να βροίσκουν μια μεσοβέζικη λύση που εξουδετέρωνε την κοινωνική επανάσταση ή τους υπερ -αντιδραστικούς για λίγο, συνδυάζοντας τουλάχιστον δύο απόι τις «τρεις» δυνάμεις της ισπανικής επίσημης πολιτικής: το στρατό, το στέμμα και τα αστικά κόμματα. «Όπως δείχνει ο Carr ο καμβάς των ισπανικών πολιτικών πραγμάτων ήταν ο εξής: στρατός συν πολιτικοί στη δεκαετία του 1840, στέμμα συν πολιτικοί μετά το 1875, στρατός συν στέμμα επί του Πρίμο Ντε Ριβέρα τη δεκαετία του ’20, και κατάρρευση του στέμματος όταν αποξένωσε τους άλλους δύο, όπως το 1854, το 1868 και το 1931.» 

5oRegimientoΑυτά , όσο ενδιαφέροντα κι αν είναι, μέχρι στιγμής θα μπορούσαν να είναι επουσιώδη για την εξήγηση των γεγονότων. Το ’36 οι μάζες ξεχύθηκαν βίαια και μαζικά στην κεντρική πολιτική σκηνή, δεν είχαμε να κάνουμε με τοπική εξέγερση προυχόντων. Ίσως θα είχε και κάποιο νόημα, με βάση τα παραπάνω να ερμηνεύσουμε και την «αδιαφορία» των αστικών κομμάτων του Δημοκρατικού στρατοπέδου για τον κίνδυνο του πραξικοπήματος που λέγαμε πριν: ένα ακόμα σήκουελ της ίδιας ταινίας ίσως να σκέφτονταν ο πολύπειρος και παλιός πολιτικός κ. Azana όταν προγκούσε τους κομμουνιστές πως «βλέπουν παντού πραξικοπήματα και συνομωσίες».. Αλλά, όπως σημειώθηκε πιο πάνω ο Φράνκο δεν ήταν ένας τυχαίος καουντίγιο. Κι όπως ήδη είπαμε, ακόμα κι αν δεν ήταν ομόβαθμος του Κορνίλωφ, δεν εξέφραζε μια διαλυμμένη, παρηκμασμένη αριστοκρατία που αντιδρούσε ταυτόχρονα με τοην εκπνοή του ιστορικού επιθανάτιου ρόγχου της:

 «Όμως ο Φράνκο δεν είναι απλώς ο διάδοχος του Αλφόνσου. Τούτο γιατί τον 20ο αιώνα οι δυνάμεις της κοινωνικής επανάστασης έγιναν δυνατότερες απ’ό,τι ήταν κατά τον 19ο, επειδή η επανάσταση (…) απέκτησε δυο νέα και τρομερά πλεονεκτήματα: την επανάσταση των αγροτών και το εργατικό κίνημα».

Μ’άλλα λόγια το ’36 σταθεροποίηση του καθεστώτος μ’ένα επιφανειακό φιλελευθερισμό -ακόμα και με πρόγραμμα βαθειών καπιταλιστικών  αναδιαρθρώσεων  -δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί. Όχι αναίμακτα και πάντως όχι αναίμακτα σε συνθήκες οικονομικής κρίσης , όπως ήταν η μετά το ’29 περίοδος. Η συνομωσία που ανέδειξε το Φράνκο, και που συνασπίστηκε γύρω του ο ισπανικός αστισμός, σχεδόν στο σύνολό του,  ήταν η «υγιής» για την πλουτοκρατία εκδήλωση της ανάγκης να ανεβάσει την ανταγωνιστικότητα του ισπανικού καπιταλισμού, πετυχαίνοντας τους αναγκαίους εκσυγχρονισμούς και παράλληλα «τελειώνοντας» μια για πάντα με το ενδεχόμενο της επανάστασης, που ήδη φαινόταν λιγότερο πιθανό το 1936.Το αντίθετο ενδεχόμενο ήταν η ανατροπή του καπιταλισμού.

Στην ανατροπή του καπιταλισμού επομένως και στο πόσο ικανοποιητικά η μή έδρασαν σ’αυτή την κατεύθυνση  εντοπίζονται και οι ευθύνες – όπως αντίστοιχα και η δικαίωση -των πολιτικών δυνάμεων που απ’την συγκυρία ήταν επιφορτισμένες να την πραγματοποίησουν: τη CNT, το PSOE και το ΚΚΙσπανίας.

Η συνέχεια αφορά αυτούς (ελπίζω να επανέλθω σύντομα..)

Τουλάχιστον τα ΝΕΑ και το Έθνος δεν κυκλοφορούν μ’εξώφυλλο «η Ελλάδα χτίζει το σοσιαλισμό».

Όχι ότι το ’81 που το κάνανε είχαν δίκιο δηλαδή, η έλεγαν – περίπου έστω – την αλήθεια. Ψιγιατί δε λέτε ότι ο ΓΑΠ θα φέρει 'κοινωνική δικαιοσύνη" και σοσιαλισμό?λό γαζί δούλευαν τον κόσμο και τότε. Αλλά τέλος πάντων, το ότι κρατάνε χαμηλά τη μπάλλα,  είναι μια ανακούφιση. Διότι ανακούφιση είναι, από διαφορετικές οπτικές γωνιές, και με διαφορετικά λόγια να συγκλίνουμε στο αντικειμενικό : μια αντιλαϊκή κυβέρνηση έπεσε, πρώτον γιατί η καθημερινότητα για τη λαϊκή πλειοψηφία έγινε περισσότερο δυσβάσταχτη αυτά τα 5μιση χρόνια, δεύτερον γιατί ο νεοδημοκρατικός φερετζές του «εμείς είμαστε τίμιοι» ξέπεσε μέχρι γελοιοποιήσεως και..τρίτον..γιατί όταν όλα τα σκιάζει η φοβέρα των stage κι η σκλαβιά των δανείων λες ρίχ’το εκεί μπας κι αλλάξουν τα πράγματα.

Ήτοι, μπας και μας ξαναπροσλάβουν, μπας και ΔΕΝ μας διώξουν, μπας και κονομήσουμε το μεταπτυχιακούλι, μπας και «παγώσει» ο δήμος τα πρόστιμα για τους ελεύθερους χώρους, μπας και δώσουν πιο «γαλαντόμες»  επιδοτήσεις στοςυ ελεύθερους επαγγελματίες, μπας κι ανοίξουν θέσεις στο δημόσιο. Ένας φίλος μου ξεκαθάρισε ότι περιμένει να βγει το ΠαΣοΚ γιατί έχει ένα φίλο στον ΟΤΕ που του είπε ότι θα του βγάλει στη ζούλα την αναλυτική των κλήσεων του κινητού της γυναίκας του – με την οποία είναι στο διαζύγιο –  μια και τώρα που είναι η «δεξιά» φοβάται να του κάνει το χατηράκι. (μη γελάτε. Αυτό τον καίει ..).

Οι προσδοκίες του κόσμου είναι γελοίες. Η Αλέκα είχε δίκιο όταν έλεγε «θέλουν να σκοτώσουν την ελπίδα». Άμα ξαναψηφίζεις τους προχτεσινούς – και τους παραπροχτεσινούς ακόμα, δηλαδή η κα Κατσέλη τί νέο μπορεί να μας φέρει για να καταλάβω? – για αυξήσεις μέσα στον πληθωρισμό, και να μη χάσεις το 700άρι απ’το μπλοκάκι λες κανονικότατα σφάξε με αγά’μ ν’ αγιάσω.

Αλλά επειδή, εδώ που τα λέμε δεν σε σφάζει κυριολεχτικά ο αγάς (εντάξει, αυτός όντως κυριολεχτικά είναι αγάς..), εδώ θα είσαι κι αύριο και μεθάυριο. Και θα σε απολύσουν, και θα παραμείνεις στα stage όπως είσαι σήμερα – και χειρότερα μάλλον – και χρήματα του δημοσίου θα φαγωθούν, κι οι επιδοτήσεις θα δίνονται στα βύσματα -οι καλές οπωσδήποτε – και τα ΜΑΤ στους δρόμους, οι πολυεθνικές στις σχολές, ο Κωστόπουλος στα decks κλπ. κλπ.

Οπότε δεν αγχώνομαι. Το ΚΚΕ επίσης είναι εδώ – να σκάσουν οι γκρουπουσκουλιάρηδες , τα ναζιστάκια, ο ΣΕΒ κι όλοι οι οχτροί μας σούμπιτοι – σας τα είπε, το ακούσατε, θα λέτε ναι ρε μάγκες είχατε δίκιο. Κανά δυό θα μπείτε και στα σωματεία, περισσότεροι θα το ρίξετε στην κάλπη – άμα τα πράματα σκάσουν χειρότερα θα είστε πολύ περισσότεροι και έτσι μπροστά πηγαίνει το πράμα.

Είναι κακό πράμα να αποκαλύπτονται οι αυταπάτες σου. Αλλά άμα οι αυταπάτες σου βρίσκονται στο μίνιμουμ του μίνιμουμ είναι πανεύκολο ν’αποκαλυφτούν – να μια μεγάλη και ενθαρρυντική αλήθεια. Και χωρίς πολλές πολλές ενοχές –εξάλλου σε θυμάμαι από την προχτεσινή καταμέτρηση πόσα ασταύρωτα του ΠαΣοΚ έριξες μέσα.

Εντάξει μαλακίστηκες. Δεν τρέχει τίποτα – εφ’όσον συμφωνάμε ότι ξηγήθηκες έτσι για όλους τους παραπάνω λόγους..

Υ.Γ. Ρε το ΣΥΡΙΖΑ δίκιο έχει τελικά. Πήγαινε σε κοινές πορείες, μας ‘μάλωνε» για διασπαστές και τέτοια, τα κατάφερε όμως έφερε το ΠαΣοΚ στο 44% κι έπεσε ο ίδιος στο 4,5%. Συνεχίστε τώρα την αβάντα μπορεί απ’το 4,5% να ξαναπάτε στο 5% – για να συνεχίσετε την αβάντα κι απ΄το 5 να ξαναπάτε στο 4,5 και συνέχεια και μονίμως και πάντα , γιατί έχετε κάνει συμβόλαιο με τη δικαίωση, με το δίκιο, με την αλήθεια κλπ κλπ. Δεν με πολυνοιάζει από εκεί είστε ούτως ή άλλως. Αλλά δεν πρέπει να έχετε παράπονο: οι μεν συσχετισμοί στην αριστερά δεν άλλαξαν οι δε στην κεντροαριστερά επίσης, θα σας φέξει στο τέλος της μέρας δεν μπορεί…

Υ.Γ.2 είναι θλιβερη πάντως αυτή η συναισθηματική μνήμη του κοσμάκη. Όχι ότι πολυφταίει αυτός , αλλά είναι κυριολεχτικά απελπισία. Και μόνο τ’όνομα Παπανδρέου αρκεί δηλαδή για αρκετούς για να τους δώσει θετικά συμφραζόμενα. Από τί?

 

  http://www.youtube.com/watch?v=ynqft1hDTyA&feature=related