Η ιστορία ίσως θα μπορούσε να ξεκινάει κάπως έτσι.

Ένα ξημέρωμα του Μάη του 1934 ας πούμε,  όταν ανακοινώνεται στο διευθυντή των φυλακών υψίστης ασφαλείας της Αίγινας , πως 8 από τους συνολικά 83 κομμουνιστές κρατούμενους της ακτίνας Γ έχουν αποδράσει*. Επόμενο πλάνο, το ανθρωποκυνηγητό που ξαμολά η ασφάλεια για να ξεπλύνει τη ντροπή για το ελληνικό κράτος του ιδιώνυμου. Τα «γνωστά» σπίτια χτυπιούνται, εργάτες τραβιούνται στο τμήμα «δι’υπόθεσίν» τους, οι λαϊκές γειτονιές ανάστατες, τα νέα για την απόδραση στόμα στόμα φτάνουν παντού. Κάπου στο Πειραιά, ένας τσαγκαράκος καμώνεται πως δουλεύει και σαλιώνει τ’αφιλτρο στο στόμα του.Δεν είναι μόνο που τ’αφεντικό λείπει ούτε απλά τ’ότι κόβει κίνηση. Βλέπει τα καρακόλια, πάνω κάτω, τρέχουν, βρίζουν, απειλούν, ρίχνουν χαστούκια αδιακρίτως αλλά αυτή τη φορά δε δίνει δεκάρα: θέλει να γελάσει στα μούτρα του μπάτσου πού βγαλαν φλύκταινες απ’το ζόρι. Στο δίπλα μαγαζί είναι, ο μπακάλης του εξηγεί πως ούτε είδε – ούτε άκουσε και»που ξανακουστηκε Παναγία μου». Κάαααλα…Χαζοδουλέυει τη φαλτσέτα του και καμαρώνει πως η τύχη του Μήτσου Σακαρέλου (στελέχους της ΚΟΑθήνας του ΚΚΕ), του Ζαννή Φλωράκου (ή Φλαράκου), του Κώστα Σαρίκα από τα Ταμπούρια, του Αβραάμ Δερβίσογλου απ’τη Δραπετσώνα (» ο αδερφός του δουλεύει πιο κάτω»), του ναυτεργάτη Βαγγέλη Θωμάζου,του παλιού βουλευτή του ΚΚΕ Απόστολου Κλειδωνάρη,του Μόσχου Δουλγέρη και του Νίκου Βαβούδη, «αγνοείται» για τα κρατικά λαγωνικά. Ο μπακάλης λέει πως «λογικά» θα τους ήπιε η θάλασσα, αλλά δεν ξέρει τί του γίνεται ο λαδέμπορας ο χαφιές. Τέλος, ο τσοσμπά στρίβει στη γωνία και τότε, σκάει ένα χαμόγελο. Πιάνει να σφυρίζει το σκοπό που σκάρωσαν με τους άλλους  γι΄αστούς που τρομάξανε και κάστρα φτιάξανε, να κλείσουν τα παιδιά των εργατών. πισω καργιοληδες

Ή κάπως έτσι:  ένα από τα κατάξερα μεσημέρια του Ιούνη του ’36 στη Βαρκελώνη . Μια στιγμή, σιδηροδρομικοί με τα περιβραχιόνια του συνδικάτου τους, της UGT ή της CNT, ποζάρουν για φωτογραφία σ’ένα τυπά πουκαμισάτο και μούσκεμα στον ίδρωτα: έχουν καταλάβει πως τους βλέπουν σαν αξιοθέατο όλοι αυτοί οι ανταποκριτές του Τύπου και πώς-τους-λεν που σκάσαν στη Καταλωνία για να καλύψουν τη Σπαρτακιάδα* και κάνουν χαβαλέ . Σηκώνουν τη γροθιά κι έτσι.. Ο ανταποκριτής του»Ριζοσπάστη» βέβαια δεν ψήνεται με τέτοια: στη Σαλονίκη πριν λίγες μόνο βδομάδες τους εργάτες τους ματοκύλισαν. Η σφιγμένη η γροθιά μετρήθηκε αλλιώς εκεί. Αλλά πάλι, μήπως κι εδώ γύρω τα ίδια δεν έγιναν; Το ’31 (ή το ’32) στα ορυχεία στις Αστούριας, στο Οβιέδο, που η αστυνομία επιτέθηκε στους απεργούς κι αυτοί απάντησαν με δυναμίτες;  Βρίσκει ένα ταξί, πάει σε ξενοδοχείο, ζοχαδιάστηκε λίγο που τον στέλνουν εδώ που σκάει η πέτρα για τουρισμό να βλέπει ..»σπορ» τέτοιες μέρες που στην Ελλάδα γίνεται το σώσε. Άραγε να ξέρουν τούτοι δω για τα γεγονότα στη Σαλονίκη; Ο ρεσεψιονίστ αργός όσο και ευγενικός , λίγο βλάκας του φαίνεται: «Βι- δα -λης σενιόρ , νο Βινταλε νο Ιταλιάνο, Κώστας σι» , άντε μ’εγραψε επιτέλους.. Τον ξανακυττάει: Χωρίστρα, μουστάκι στριφτό, σκελετωμένος, πουκάμισο άψογο, παπιγιόν και το περιβραχιόνιο του συνδικάτου στ’αριστερό χέρι. Ρε τί πλάκα έχουν τούτοι!Ένα ντους στα γρήγορα και καμιά ώρα ύπνο, να προλάβω και τα γραφεία της Treball*  ανοιχτά. Μη ξεχάσω να ρωτήσω αν υπάρχει σιδηροδρομική γραμμή από Βαρκελώνη για Οβιέδο..

Ή μπορεί να ξεκίναγε από κάποιο εργοστάσιο του Ντητρόιτ, κάποιο ρημαδοχώρι της Λεμεσού, κάποιο λογιστικό γραφείο της Λυών,κανά τεμπέλικο καφενείο της Μασσαλίας, το λιμάνι στη Θεσσαλονίκη, την Ανδριανούπολη, την Εύβοια, τα Ψαρά, το Springfield Massachusets ή την ΕΣΣΔ. Αυτή η ιστορία μιας χούφτας  εκατοντάδων ελληνικής καταγωγής νέων και μεγαλύτερων, εργατών και φοιτητών ξεκίνησε από μια χούφτα εκατοντάδες μέρη. Που ο ήλιος ανατέλλει και δύει,που ο κόσμος το πρωί πάει στη δουλειά χασμουριώντας,που ο χωροφύλακας κοιτάζει και τ’αλάνια παίζουν μπιλιάρδο,που οι γυναίκες περιφέρονται γενικώς -όπως συνήθως περιφέρονται -που η φάμπρικα η φάμπρικα δε σταματά κι η ταξική πάλη το ίδιο.

Πάντως, ο ισπανικός εμφύλιος,τα βιβλία της ιστορίας μας λεν , ξεκίνησε την 18η Ιουνίου του 1936. Όταν ο Φράνκο, ο Μόλα, ο Σανχούρχο, ο Κέιπο ντε Λιάνο κι ο Λουίς Οργκας, η ελίτ των ισπανικών ενόπλων δυνάμεων ξεκίνησαν τη «σταυροφορία» τους, να σώσουν την Ισπανία και τον καθολικισμό από τους «κόκκινους». Τον καπιταλισμό από τους κόκκινους αν προτιμάτε.

Βλέπετε στην Ισπανία το Φλεβάρη του ’36 έγιναν εκλογές. Οι οποίες ανέδειξαν νικητή το Λαϊκό Μέτωπο – μια εκλογική συμμαχία των Σοσιαλιστών, των Δημοκρατών της Αριστεράς, των εθνικιστικών κομμάτων της Καταλωνίας και της Χώρας των Βάσκων, του ΚΚΙσπανίας, μικρότερων ομάδων και προσωπικοτήτων, με τις ψήφους και την «ανοχή» της πανίσχυρης αναρχικής  ομοσπονδίας CNT/FAI. Πρόεδρος, ο δόκτωρ Azana.  

Οι εκλογές αν άλλαζαν τα πράγματα, λέει ο Μαρξ θα ήταν παράνομες. Ο Λένιν από την πλευρά του θεωρούσε την Ισπανία σαν την πιο κοντινή περίπτωση στο παράδειγμα της Ρωσίας – από άποψη αντικειμενικών συνθηκών: βασικά αγροτική οικονομία, με ισχυρά φεουδαρχικά υπολείμματα και έντονη παρουσία της εκκλησίας. Ο Λένιν ειδικά, χτύπησε το καμπανάκι για τους στις διεθνείς ταξιαρχίες του κόσμουΙσπανούς γαιοκτήμονες και τον κλήρο πολύ περισσότερο απ’ότι για τους Ισπανούς προλετάριους. Έτσι, κι ενώ από το 1931 – σαν κορύφωση ενός αιώνα περίπου αντιμοναρχικών εξεγέρσεων – η βασιλεία καταργήθηκε στην Ισπανία, κι ενώ στις εκλογές του ’33 (μετά την κατάπνιξη της εξέγερσης της Αστούριας) αναδείχτηκε για πρώτη φορά σοσιαλιστικό κόμμα στην κυβέρνηση της Ισπανίας οι ποσότικές αλλαγές επέμεναν να συσσωρεύονται χωρίς να γίνει το ποιοτικό άλμα. Ο καλός κύριος Azana, με αμηχανία έβλεπε τους εργάτες να διαδηλώνουν καθημερινά, τους ακτήμονες να μπουκάρουν στα μεγάλα αγροκτήματα, τους χωριάτες να καιν εκκλησίες.

Το πρόβλημα με τις ποσοτικές αλλαγές είναι ότι όσο συσσωρεύονται και δε μετατρέπονται σε ποιότητα, γίνονται πλαδαρές , γεμίζουν κυτταρίτιδα, δίπλες και προγούλια σαν το πρόσωπο του Azana. Που απορούσε διαπιστώνοντας ότι η – υπερτιμημένη, πλην πάντα – αρετή της μετριοπάθειας ήταν για την Ισπανία του ’36 ελάχιστα πιο ανεκτή απ’ το να σκοτώσεις τη μάνα σου. Οι γαιοκτήμονες, τραπεζίτες, παπάδες της Ισπανίας αφού δεν μπόρεσαν να απαγορέψουν τις εκλογές είπαν να μην αφήσουν τα πράγματα να αλλάξουν έτσι κι αλλιώς.

Τα στρατά του Φράνκο, προβλεπόταν ότι θα έφταναν στη Μαδρίτη μέσα σε καμμιά βδομάδα:ο Τσώρτσιλ λένε, όταν τον προσέγγισε ο Σοβιετικός πρεσβευτής στο Λονδίνο για την υπόθεση του είπε κάτι σαν «σε λίγες μέρες όλα θα έχουν τελείωσει, τί να βρεθούμε να πούμε». Ο λαός όμως της Ισπανίας είχε άλλη γνώμη, και να που έχουμε ήδη φτάσει στο Νοέμβρη του 1936 και οι φασίστες κρατάν μόνο το Μαρόκο, την περιοχή της Γρανάδας, τη Σαραγόσα, το Μπούργκος και την πόλη του Οβιέδο.

Μέχρι τότε οι ξένοι , άρα και οι Έλληνες, που πολεμάν στην Ισπανία είναι λίγοι – αν και ο αριθμός τους αυξάνεται ραγδαία: κατ’αρχήν είναι οι αθλητές που συμμετέχουν στη Σπαρτακιάδα της Βαρκελώνης. Ανάμεσά τους δεκάδες Ελληνοαμερικάνοι – ελληνικής και κυπριακής καταγωγής – που έχουν φτάσει εδώ με αποστολές Αμερικάνικων εργατικών σωματείων το «Σπαρτακο» της Νέας Υόρκης η την «Παγκυπριακή». Μ’αυτούς και ο Κώστας Βιδάλης, που από αθλητικός έγινε πολεμικός ανταποκριτής. Εκεί τον βρήκε το πραξικόπημα της 4ης Αυγούστου.

(σε λίγο η συνέχεια…)

*1 Από το Ριζοσπάστη ένα πρόσφατο σχετικά κείμενο που αναφέρει την απόδραση από τις Φυλακές της Αίγινας των 8, και άλλα στοιχεία  

*2 Μπορεί κάποιοι νά’ τυχε να ακούσετε για τον προπολεμικό θεσμό των «Σπαρτακιάδων» ή «Εργατικών ολυμπιακών Αγώνων»: πριν πάρουν οι ΟΑ το χαρακτήρα που πήραν μετά το Β’ ΠΠ -κι ακόμα πιο πριν πάρουν το χαρακτήρα που έχουν σήμερα – η Σοβ. Ένωση πρωτοστάτησε στη διεξαγωγή διεθνών αθλητικών συναντήσεων σε αντιπαράθεση με τους επίσημους Ολυμπιακούς – με τον πολιτικό χαρακτήρα που υποδηλώνεται.

*3 Treball , ήταν η εφημερίδα του PSUC (Ενοποιημένο Σοσιαλιστικό Κόμμα Καταλωνίας – το ΚΚ στην Καταλωνία). Εκδίδεται ακόμα