Ιανουαρίου 2008


Μακαριστός λοιπόν ο αρχιεπίσκοπος. Και, η εκκλησία παει γι’άλλα. Σε ένα πολύ πιο έντονο κλίμα σε σχέση με τι αντίστοιχο πριν από 10 περίπου χρόνια όταν είχε «τελευτήσει» ο Σεραφείμ. Όπως γενικότερα έντονη ήταν κι αυτή η δεκαετία.

Παρακολουθώ όλο αυτό το διάστημα, τόσο κατά τη διάρκεια της ασθένειας του Χρ. όσο και τούτες τις μέρες μετά το θάνατό του, το ντόρο που γίνεται τόσο στα ΜΜΕ όσο και στα blog. Μου φαίνεται μέσες φωνές δεν υπάρχουν – κι αν κάνω λάθος διορθώστε με, κανένα πρόβλημα. Φανατικοί υποστηρικτές – θαυμαστές του (..για αρκετούς νομίζω «θαυμαστής» είναι η σωστή λέξη) και εξίσου φανατικοί πολέμιοι οι οποίοι δείχνουν γενικότερα τη δυσφορία τους – και έντονα μάλιστα.

Η προσωπικότητα του Χρ. προκάλεσε πάθη, σύμφωνοι. Δεν ήταν όμως μόνο θέμα «χαρισματικότητάς» του ως φυσιογνωμία. Ήταν κυρίως θέμα πολιτικό. Γιατί, ναι, ο Χριστόδουλος πολιτικά στάθηκε καθ’όλη αυτή τη δεκαετία. Και αυτή του η ανάμειξη στην απόπειρα διαμόρφωση πολιτικής συνείδησης σε κομμάτι του ελληνικού λαού – το όποιο κομμάτι του ελληνικού λαού που επηρρεάστηκε – είναι πιστεύω η αιτία που ο θάνατός του, όπως και η παρουσία του ως αρχιεπισκόπου, είναι κεντρικό θέμα, όχι μόνο από τα «πάνω» αλλά και από τα κάτω.

Μάλλον το θέμα με τις ταυτότητες είναι το κεντρικό στην όλη ιστορία. Σίγουρα αυτό που χαράχτηκε στη μνήμη των περισσότερων ήταν το ζήτημα των ταυτοτήτων , και λογικά, 3.008.901 υπογραφές ήταν αυτές. Εκείνο το θέμα είχε παρουσιαστεί σαν πεδίο αντιπαράθεσης «προόδου» – «συντήρησης», με το Χριστόδουλο στην ηγεσία της τελευταίας. Και στην ηγεσία της πρώτης, τον πρωθυπουργό βέβαια, Κ. Σημίτη. Μια ακόμα διάσταση που είχε δοθεί , στο εδάφος αυτού του σχήματος, ήταν η φιλοευρωπαϊκή – αντιευρωπαϊκή αντιπαράθεση. Φιλοευρωπαϊστές – προοδευτικοί εναντίον συντηρητικών – αντιευρωπαϊστών. Ψευτοαντιπαράθεση.

Ψευτοαντιπαράθεση βέβαια γιατί η πραγματική, η βασική αντίθεση είναι κεφάλαιο εργασία.Και το καταλαβαίνει κανείς αυτό παρατηρώντας απλώς ότι στα δυο «στρατόπεδα», ήταν βασικά οχυρωμένοι από τη μία το κυβερνών ΠαΣοΚ (με λιγοστές εξαιρέσεις), η ΝΔ (με περισσότερες εξαιρέσεις) ο ΣΥΝ και από την άλλη η εκκλησία (κι αυτή με μπόλικες εξαιρέσεις αν θυμάμαι) , και οι εξαιρέσεις των αστικών κομμάτων που λέγαμε. Και διάφοροι διανοούμενοι απ’τη μια ή την άλλη μπάντα. Λέμε για ψευτοαντιπαράθεση γιατί ΟΥΤΕ ένας από αυτούς δεν ήταν, ούτε είναι, ενάντια στη στρατηγική της αστικής τάξης. Ή μ’άλλα λόγια στη στρατηγική των καπιταλιστικών αναδιαρθρώσεων. Όλοι τους υπέρ – με τα γνωστά ναζάκια που κάνουν ενίοτε, υπέρ όμως. Αν υπήρχε ένα προοδευτικό μπλοκ σ’αυτή την ιστορία, από την πλευρά της εξουσίας,  θα έλυνε το ζήτημα με το θεσμικό χωρισμό Κράτους – Εκκλησίας. Ώστε η δημόσια λειτουργία να μην επηρρεάζεται κατ’ελάχιστο είτε από την αναγραφή του θρησκεύματος στις ταυτότητες, είτε από θρησκευτικούς όρκους, είτε από θρησκευτικές τελετές: το κράτος τη δουλειά του κι οι πιστοί τη δική τους. Αν εξαιρέσει όμως κανείς το ΚΚΕ, όλοι οι υπόλοιποι τότε φανατικά παρέκαμπταν το πραγματικό ζήτημα: και ο διαχωρισμός να μη γίνει και οι ταυτότητες να περάσουν -ή να μην περάσουν ανάλογα.

Στην ουσία επρόκειτο για μια εσωτερική αντιπαράθεση μέσα στα πλαίσια της ιδεολογίας της αστικής τάξης. Κανένας τους δεν ήταν αντικαπιταλιστής – γι’αυτό και η συμμαχία με τον ένα ή τον άλλο θα ήταν άνευ αντικειμένου (τουλάχιστον). Το ζητούμενο άπό την αντιπαράθεση ήταν για το ρεύμα Χριστόδουλου να επανακτήσει μέρος από το έδαφος που έχασε η «κλασσική» ιδεολογία του ελληνικού αστισμού (τα ελληνοχριστιανικά ιδεώδη) προς όφελος της σημερινής , κατά τα φαινόμενα , κυρίαρχης: του «εκσυγχρονισμού» όπως λέγαμε στα ’90΄ς , ή η φιλοΕ.Ε. – έτσι πρόχειρα βάζω ένα χαρακτηρισμό. [φιλοΕΕ κι όχι φιλοευρωπαϊκή: η ευρωπαϊκή ιστορία δεν είναι  μόνο η αφήγηση των κυρίαρχων, είναι και η Κομμούνα, και οι Σπαρτακιστές, και οι Διεθνείς Ταξιαρχίες, και οι Μπολσεβίκοι, και το ΕΑΜ..].

Το κατάφερε; Ναι πιστεύω. Και μόνο το ότι σήμερα κινούνται στα νερά που συντάραξε ο Χρ. ένα κοινοβουλευτικό (ΛΑΟΣ) κι ένα εξωκοινοβουλευτικό κόμμα (Δημ. Αναγέννηση/Παπαθεμελής) – προφανώς και στα πλαίσια ευρύτερων εξελίξεων και σχεδιασμών ΕΝΤΟΣ πάντως της κυρίαρχης ιδεολογίας και πολιτικής και όχι κάτω από την πίεση του κινήματος ( με την έννοια ότι δεν γέννησε κανένα λαϊκό κίνημα είτε το ΛΑΟΣ είτε τη Δημ. Αναγέννηση) – είναι μια απόδειξη ότι αυτή , η «παραδοσιακή» όπως την ονομάσαμε, εκδοχή της κυρίαρχης ιδεολογίας επανήλθε στο προσκήνιο ως εναλλακτική πολιτική πρόταση, χωρίς να είναι ούτε περιθωριοποιημένη στα ποσοστά της ΕΠΕΝ π.χ. ούτε καλυμμένη σε ένα από τα δυο κόμματα εξουσίας.

Ανάφερα παραπάνω το ζήτημα των ταυτοτήτων το οποίο ήταν το χαρακτηριστικότερο, χωρίς όμως να είναι το μοναδικό δείγμα πολιτικής συμπεριφοράς του τ.αρχιεπισκόπου: η αντιδικία με το Πατριαρχείο της Κων/πολης είναι μια άλλη σημαντική πλευρά της πολιτικής του παρουσίας – στα άστικά πλαίσια πάντα όπως τα προσδιορίσαμε. Ουσία αυτής της κόντρας , που ξεδιπλώθηκε με αφορμή την Πατριαρχική και Συνοδική πράξη του 1928 η οποία καθορίζει το καθεστώς της διοίκησης των μητροπόλεων τωψν νέων χωρών στην εκκλησία της Ελλάδας, είναι η επιθυμία της ελλαδικής εκκλησίας να έχει τα πρωτεία στην εκπροσώπηση των Ορθόδοξων Χριστιανών. Γενικώς. Όπως αντιλαμβάνεται κανένας μια τέτοια – επί της ουσίας – αναγνώριση, από διεθνείς οργανισμούς, κράτη κλπ. δίνει ενισχυμένη δυνατότητα στην ελλαδική εκκλησία να παίξει ρόλο στις εξελίξεις στην περιοχή και παράλληλα και στην ελληνική α.τ. ένα ισχυρό εργαλείο για τους δικούς της σχεδιασμούς.Και εδώ υπογραμμίζεται η ύπαρξη διαφορετικών εκδοχών της σημερινής ιδεολογίας της ελληνικής α.τ.

Επόμενα γίνεται κατανοητό νομίζω για ποιο λόγο πιστεύω πως η παρουσία του Χρ. ενέπνευσε τόση ένταση: προφανώς όχι επειδή «έφερε τον κόσμο στην εκκλησία» ή «επειδή υπερπροβλήθηκε από τα ΜΜΕ» ή ακόμα για τα εκκλησιαστικά σκάνδαλα κλπ. Όλα τα παραπάνω συνέβησαν, βέβαια και η ένταση με την οποία βγήκαν προς τα έξω εξέφρασε ακριβώς αυτή την ενδοαστική κόντρα. 

Μ’αυτή την έννοια, το πολιτικό ζήτημα απέναντι στην εκκλησία -από τα αριστερά μιλώντας – δεν έγκειται προφανώς στο σύρσιμο στην αντικληρικαλική πλευρά της αστικής ιδεολογίας. Άκουγα π.χ. προχτές ένα εκπρόσωπο του ΣΥΡΙΖΑ να λέει στην τηλεόραση «΄να ασχοληθεί η εκκλησία με την πνευματικότητα και να μην πολιτικολογεί» για να συμπληρώσει καπάκι μετά κάποιες ατάκες για τη λατινοαμερικάνικη θεολογία της απελευθέρωσης. Μόνο που και η τελευταία είναι «πολιτική» εκδοχή της θρησκευτικής παρέμβασης. Και, ανεξάρτητα από την αυταπάτη που καλλιεργεί μια αντίληψη ότι είναι δυνατό η δοσμένη ελλαδική εκκλησία να πάρει το μέρος της εργατικής τάξης, αφήνει μπόλικα ζητήματα αναπάντητα. Κυρίως γιατί απ’ότι φαίνεται η τάση που υπηρέτησε ο Χρ. δεν πρόκειται να πεθάνει μαζί του. Τουλάχιστον δεν είναι διατεθειμένη να τα παρατήσει, και από που να προκύπτει κάτι τέτοιο μια και σήμερα είναι πολύ πιο ενισχυμένη απ’ότι πριν 10 χρόνια – όταν η μόνη δημόσια έκφρασή της ήταν οι «νεοορθόδοξοι» ή παλαιοορθόδοξοι διανοούμενοι αρθρογράφοι της «Καθημερινής».

Θα έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον επομένως η διαδοχή του αρχιεπισκόπου από τη άποψη του προσώπου. Δεν ξέρω ακριβώς πως έχει το κλίμα στην Ιερά Σύνοδο, πάντως η άμεση δρομολόγηση της διαδικασίας διαδοχής μάλλον κάτι δείχνει.

  

«κάνεις τίποτα απόψε; δουλεύει ο Π. εγώ θα κατέβω να τον δω, περνα για καμιά μπύρα αν δεν έχεις κανονίσει». 10.30′ το μηνυματάκι, αραγμένος εγώ αλλά δεν χρειάζομαι και πολλά πολλά για να πάρω τους δρόμους. Εξάλλου ο φίλος ο Π. είναι από τους ελάχιστους σ’αυτή την αυτοπαραμυθιαζόμενη πόλη που μπορεί να συνδυάσει Smiths,με Bowie, με Ramones, με St. Etienne, Eyeless in Gaza και Beirut. Εγγύηση ότι δεν θα ταλαιπωρήσουν την ψυχολογία μας οι /τα έντεχνα.

Σκάω στο μαγαζί 12 παρά (σαν τον Καρρά) και βρίσκω μαζωμένο όλο τον καλό τον κόσμο: ένα δυνατό παρεάκι , συμμαθητές του φίλου που μού στειλε το μήνυμα. Έχουμε γυρίσει κάποιες φορές και γνωριζόμαστε καλούτσικα. ( οι Field Mice στο soundtrack).Μετά τις χαιρετούρες και τα σχετικά – «πότε απολύθηκες», «πως παν οι δουλειές – αθώωσες κανά έμπορο;» , «βρήκα δουλειά σε μια τεχνική, γύρω στο χιλιάρικο, αλλά τα ωράρια είναι 7 με 7 στο χαλαρό», ξαναπιάνουν τη συζήτηση που διακόπηκε αμά τη αφίξει μου: τα γκάλοπ που δίνουν στο ΣΥΡΙΖΑ ποσοστάρες. Και, το λαιτ μοτίφ «το ΚΚΕ έτσι και το ΚΚΕ γιουβέτσι»ατσάλινο τείχος ενάντια στον οπορτουνισμό λεμε.

Είπαμε cool τα παλικάρια,αλλά τα ελαττωματάκια τους τα έχουν: διότι εκτός από ψηφοφόροι του ΣΥΡΙΖΑ – στις βουλευτικές γιατί στις τοπικές τό ριξαν σε μας, ένεκα οι φιλίες, υποψηφιότητες κι έτσι -είναι και οπαδοί του Άρεως (που τον λένε και οι παλιοί). Βαριόμουν λίγο τις ζυμώσεις εκείνη τη μέρα, αλλά οι ζυμώσεις  – όπως οι ιώσεις – , σου προκύπτουν ενίοτε χωρίς εσύ να κάνεις το παραμικρό.

Έχει τη ρέντα του ο φίλος» Κοίταξε να δεις, ο Τσίπρας για πρόεδρος σημαίνει ότι οι δεξιοι στο ΣΥΡΙΖΑ παίρνουν πούλο, και προχωράμε στην κοινωνία με χίλια» . Στα ηχεία οι Smiths στο μεταξύ, θυμάμαι μια κουβεντούλα που είχαμε στο ίδιο μέρος πριν κάτι μήνες για το αν ο Morissey ήταν λίγο ή πολύ gay και πόσο μπροστά στο ζήτημα ήταν οι Happy Mondays – those were the days φίλε μου! «Κάτσε ρε, προχωράτε για που;». «Για το σοσιαλισμό, μου λέει. Με ελευθερία και δημοκρατία». «Καμιά χωριάτικη; Μελιτζάνα τίποτα;». «Ε, εδώ μιλάμε κι εσύ αρχίζεις τα συνδικαλιάρικα». 

Δίκιο είχε. Και για να λέμε την αλήθεια, τα παιδιά δεν ήταν του αμφιθεάτρου ούτε του σωματείου.Εξ’ου και ΣΥΡΙΖΑ. Η πλάκα είναι ότι ο φίλος που «πανηγύριζε» που θα διώξουν τους δεξιούς, γούσταρε το ΠΑΜΕ γιατί ήταν οι μόνοι που δούλεψαν μια ιστορία για κάτι απολύσεις εκεί που δουλεύει η μάνα του. Μάλιστα τις απολύσεις τις είχαν πάρει πίσω κι η μάνα του γράφτηκε και στο σωματείο – οπότε και ο δικός μας, παραδέχεται.. Πιάνομαι από ‘κει λοιπόν..

«Κατ’αρχήν ρε συ, το φούσκωμα του ΣΥΡΙΖΑ στα γκάλοπ, δεν προκύπτει από την κοινωνία. Να, πάρε τα συλλαλητήρια: ο κόσμος του ΣΥΡΙΖΑ είναι ίδιος στα νούμερα. Όσοι επηρρεάζονται συνδικαλιστικά από το ΠαΣοΚ μένουν εκεί, πίσω από τις ίδιες ηγεσίες. Μόνο το ΠΑΜΕ ανεβάζει τον κόσμο του. Έπειτα και σε αρχαιρεσίες σε συνδικάτα κλπ. πάλι μένουν οι δικοί σου χαμηλά..». «Ναι, ΟΚ έστω ότι είναι έτσι. Αλλά εμείς δεν είμαστε ΚΚΕ να τρέχουμε να οργανώνουμε κόσμο, να τους γράφουμε σε Κόμμα, συνδικάτα και τέτοια, έχουμε άλλη αντίληψη για την κοινωνική παρέμβαση».»Και; Αυτή η άλλη αντίληψη πώς φαίνεται στην κοινωνία ότι κερδίζει έδαφος;» «Από τα γκάλοπ». Το γνωστό σχήμα του κύκλου..

«Το ενδεχόμενο να είναι στημένα τα γκάλοπ για να ενισχύσουν τα σενάρια αναδόμησης του πολιτικού σκηνικού, τον περίφημο «διπολισμό» που έρχεται να «μας» ξεβαλτώσει κι έτσι, το σκέφτεσαι;». «Τί συνωμοσιολογικά είν’αυτά που λες;» » Συνωμοσία; Μα όλα φόρα παρτίδα είναι: θυμάσαι στις εκλογές που το ΚΚΕ έλεγε ότι το πάτε για κομπρεμί με το ΠαΣοΚ, κι εσείς, κι εσύ μάλιστα, λέγατε ότι αυτά είναι τρίχες κλπ; Σήμερα και ο Αλέκος και ο Τσίπρας όλο και πιο συχνά μιλάνε για την ώρα της Αριστεράς, και να συζητήσουμε συνεργασία με το ΠαΣοΚ και τέτοια». Σκοράραμε εδώ. Σκύψαν κι οι άλλοι ν’ακούσουν – γιατί πράγματι τη σχετική κουβέντα την είχαμε ξανακάνει, ότι ο ΣΥΝ το πάει για συνεργασία με το ΠαΣΟΚ, και είχε γίνει ένα ψιλοτζέρτζελο με φωνές κι έτσι τότε. «Και στο φινάλε, συνέχισα με τις παραμορφώσεις των Stone Roses  στην τσίτα (αυτοί οι φουκαράδες ήταν όντως μεγάλο γκρουπ και πολύ άτυχοι), αν είναι να τραβηχτείτε στο ΠαΣοΚ τί σοσιαλισμοί, τί ανθρώπινα πρόσωπα και τί σας φταίνε οι «δεξιοί» και καλά του ΣΥΝ»;

«Εντάξει, να σου πω κάτι; Το ΠαΣοΚ έχει πολύ προοδευτικό κόσμο, το ’74..» » Το ’74 ρε ψηλέ δεν είχα γεννηθεί ούτε κι εσύ. Τί μου λες τώρα; Κι έπειτα το ΠαΣοΚ υπήρχε και το ’84 και το ’94 και το 2004.. Θυμούνται όλοι τις παπάντζες του ’74 – που ούτε τότε τα πίστευαν, για να χώσουν τον κόσμο στη στρούγκα τά’ λεγαν- μόνο όταν χάνουν κόσμο απ’τ’αριστερά για να τους ξαναμαζέψουν. Εσείς αν είσασταν εντάξει, θα μιλάγατε στον κόσμο του ΠαΣοΚ που τους αφήνει, για ρήξη με την αστική εξουσία, ενάντια στην ΕΕ, κόντρα στις πουλημένες εργοδοτικές ηγεσίες των κοινωνικών διαλόγων». Λίγο Μαυρίκος – τί Μαυρίκος, Μαϊλης και βάλε – του βγήκα του ψηλού κι από πάνω ο Iggy να χτυπιέται με «Lust For Life».[ έμαθα ότι ο Iggy την είδε τα τελευταία χρόνια οικολόγος, υγιεινιστής κι έτσι. Αλλά ξαναφτιαξε τους Stooges οπότε δεν θα τον κράξω]. «Ε, καλά οι ΚΚΕδες μόνο τους ΚΚΕδες θεωρείται αριστερούς». Το πήρα αυτό για λευκή σημαία. «Πάω για τσιγάρα, θέλετε τίποτα;»

Έξω είχε φτάσει 3 παρά.. Οι φυλές της μεγάλης φτωχομάνας ταλαιπωρούσαν τους νυχτερινούς του Εβερεστ με διπλά κασέρια, δεν είπα μανιτάρια, ανανά έχετε, έκλεισε η καφετιέρα; και τέτοια. Άναψα τσιγάρο, θυμήθηκα μια κουβέντα που είχαμε με τον κολλητό ένα βράδυ σε άλλο μαγαζί: είχαμε δει μια αφίσα των Ramones «Καταζητούνται ζωντανοί ή νεκροί» και τέτοια, και καταλήξαμε στον Ρούμπικς – ένα κομμουνιστή στις Βαλτικές χώρες που τον είχαν κλείσει φυλακή, πρόσφατα, πριν λίγα χρόνια.Μετά αυτός θυμήθηκε τους Ganelin Trio μια  jazz μπάντα στην ΕΣΣΔ κι έπειτα , πως πήγε η κουβέντα στο Καλίνινγκραντ, το ρώσικο θύλακο στο ΝΑΤΟ. Γέλασε κάποια στιγμή μου λέει «αν παρακολουθήσει κανείς τί λέμε και σε τί μέρη τα λέμε θα βραχυκυκλώσει άσχημα, θα πάρει διαμπερές το σήμα». Λέμε καμιά φορά από τότε, δε μαζευόμαστε το Καλίνινγκραντ ;       

 Ξαναμπαίνω στο μαγαζί, ήδη η προηγούμενη κουβέντα έχει ξεθυμάνει ο κολλητός τη συνεχίζει με κάτι Μάαστριχτ και Νίκαια, αλλά το μεγαλύτερο μέρος της παρέας είναι συσπειρωμένο σε άλλο τραπέζι όπου γενικεύεται το συμπέρασμα πως «τόση ώρα μία γκόμενα δεν πέρασε». Σωστό κι αυτό – αυτό ήταν σίγουρα σωστό. Καμιά  μπύρα ακόμα και την κάνουμε, ε;

Ε, μετά εκεί που πήγαμε, ήταν τίγκα στις γυναίκες το μαγαζί, έριξε και λίγο Anne Clarke o Dj – πρώτος! – και μετά μπούκαρε η αστυνομία για τη μουσική. Κανά τεταρτάκι ξενέρωμα – και στο μεταξύ πιάνουμε κουβέντα με μια κουκλίτσα από την Αρχιτεκτονική που σερβίρει εκεί, και μας έφερε και τεκίλες αν θες να ξέρεις, και δουλεύω το άλλο Σάββατο θα περάσεις;

Λέω να περάσω. Αν και μέχρι το άλλο Σάββατο.. 

[Πάρ’τε κι ένα σουξεδάκι, από το soundtrack της βραδιάς,  του Stephen Patrick Morrisey και των Smiths, και πάρ’τε θέση κι εσείς αν ήταν ή δεν ήταν]

R5 ειμαι ο μεγαλυτερος θαυμαστής σουΔεν ξέρω για σας. Εγώ από περιοδικά διαβάζω Esquire. Μ’αρέσει γενικά ο τρόπος που γράφουν τα άτομα, φαίνονται λίγο πιο down to earth από τα υπόλοιπα. Σαχλαμαρίζουν λίγο λιγότερο από τα υπόλοιπα επίσης,  και αν μη τί άλλο είναι το μόνο περιοδικό που παίζει το γίγαντα Steve McQuinn (και τον επίσης γίγαντα Michael Kaine – αλλά αυτόν δεν είναι οι μόνοι). Και προφανώς ΔΕΝ είμαι από αυτούς που κοιτάζουν τα άρθρα και δεν βλέπουν τις φωτογραφίες, αντιθέτως και στις φωτογραφίες οι τύποι είναι cool, στο τελευταίο τεύχος έχουν τη Τζούλια. Άσε που δίνουν καταπληκτικές συμβουλές..

Ας πούμε στο τεύχος του Γενάρη 2008 υπάρχει ΟΛΟΚΛΗΡΟΣ οδηγός για ξύρισμα φίλε μου.. You know, 1000 + 1 ερωτήσεις για το ξύρισμα που πάντα ήθελες να κάνεις αλλά πάντα φοβόσουν: να είναι βρεγμένα τα μούτρα ή όχι; Ξυράφι ή μηχανή; Κι αν ξυράφι, με πόσες λεπίδες; Σκέτη κρέμα ξυρίσματος ή και pre shave λάδι; Και τέλος, κόντρα ή με τη φορά της τρίχας;;

Ξέρω ξέρω… Είστε έτοιμοι να καγχάσετε: «και τί ξέρετε ρε παλιοκομμούνια εσείς από ξύρισμα» κλπ. Ε καλά, αυτό που ξέρουν όλοι ξέρουμε. Αλλά η πρόθεσή μου δεν είναι να ειρωνευτώ το καλό περιοδικό. Φαντάζομαι ότι το άρθρο αυτό όλο και κάτι θα εξυπηρετεί: ίσως σε σμίκρυνση να είναι καλό για σκονάκι σε τίποτα εξετάσεις κουρέων. Ή από την άλλη, να υπάρχει όντως κάποιος που θέλει μια πιο τεκμηριωμένη μελέτη σχετικά με το καλό ξύρισμα. Τί να πω, δεν θέλω να σταθώ και τόσο εν προκειμένω. Υποψιάζομαι ότι το άρθρο θα το χρέωσαν οι εταιρίες των ξυριστικών, και άλλων ειδών περιποίησης, για να διαφημιστούν – τί να σου κάνουν κι αυτοί, μ’αυτό το 3 ημερών στυλάκι που κυριαρχεί τα τελευταία χρόνια, τί να κάνουν να βάλουν γυαλιά και να πάρουν ακορντεόν; (απλά αναρωτιέμαι η τύπισσα που τό’ γραψε, όταν τη ρωτάν «τί δουλειά κάνεις» τί απαντάει;).

Πάντως ο Ι.Κ. Πρετεντέρης απαντάει δημοσιογράφος.(…..τό’χατε καταλάβει ότι κάπου το πάω έτσι;). Και είναι απολύτως ειλικρινής ο mr. Τί είναι δηλαδή, εκδότης; Δημοσιογράφος, έγκριτος και τα τοιαύτα. Με γνώμη βαρύνουσα, τόσο βαρύνουσα που μπορεί να αξιοποιηθεί τελικά ως Μάθημα Ζωής. Τέτοιο, όπως το δίνει στο Esquire o Ι.Κ.Π. στις σελίδες 150 -153 (και η παραπομπή είναι για εσάς τους nerds που διαρκώς κωλοτρίβεστε για τεκμηρίωση- δε πα να τραβήξετε καμιά ξούρα να στανιάρετε λέμε).

Εμένα τώρα, ως βλογ κι ως θεσμό με ψιλοαπαγοήτευσε η συνέντευξη/ το μάθημα. Κατ’αρχήν λέει ότι η στήλη του, του παίρνει μισή ώρα. Ίσως θα έπρεπε να του παίρνει περισσότερο .. Από την άλλη ίσως και να του παίρνει πολύ: πόση σκέψη θέλει δηλαδή για ν’αραδιάσεις 200 λέξεις με θέμα γιατί το ΠαΣοΚ είναι ο,τι συγκλονιστικότερο από καταβολής κόσμου,γιατί είμαστε ανάξιοι ταπεινοί δούλοι της μεγαλοσύνης της ΕΕ, ΚΚΕ ουστ, Καραμανλή δεν κάνεις τίποτα, ο Σημίτης ήταν το φωτεινό αστέρι που πάντα θα μας καθοδηγεί, έξω ρε ΚΚΕ κλπ; Εμένα πάντως τρία λεπτά μου πήρε. [ από την άλλη ίσως εκείνος να πληρώνεται με την ώρα]. 

Αλλά, το tip of the day είναι η ειλικρίνεια. Λέει ο μαν:»Το καλό το παραδεχόμαστε.(..) Όταν είχε βγεί το «Πρώτο Θέμα» είχα πει ότι είναι καλό, αν και δεν είναι το φύλλο που θα έβγαζα εγώ.»Όχι, γιατί ο Θέμος λέει ότι ο Λαμπράκης θέλει να τους κλείσει. Αλλού: «Η ενημέρωση είναι άποψη. Τον εαυτό μας πουλάμε». Κι εδώ σωστός. Όλοι αυτοί που ψάχνουν αντικειμενικότητες και τέτοια κουλτουριάρικα ας ανοίξουν κανά μπλογκ – όπως και κάνουν. «Στην Ελλάδα το δυσκολότερο πράγμα είναι να βρεις ένα δεξιό στις μέρες μας. Μόνο το ΛΑΟΣ κάνει αυτή τη δουλειά». Μέεεεεσα με χίλια. Είναι γνωστό εξάλλου ότι η Ελλάδα είναι η τελευταία κομμουνιστική χώρα της Ευρώπης – κάπως έτσι δεν το’χε πει ο βουλευτής της ΝΔ Τασούλας;; «Οι κουκουλοφόροι είναι το φοιτητικό κίνημα; Μην τρελαθούμε. Έτσι κι αλλιώς οι περισσότεροι από αυτούς είναι ήδη στημένοι από την αστυνομία».  Είδατε; όλο παράπονα είστε.

Βέβαια, θα μπορούσαν σε άλλα σημεία να γεννηθούν και κάποιες απορίες. Ίσως δε οι πιο παρατηρητικοί να έλεγαν ότι πέφτει σε αντιφάσεις – αλλά αυτοί απλά αγνοούν την έκφραση στην καθημερινότητα του γνωστού εγελιανού σχήματος (τί ποιανού σχήματος; του ρόμβου). 

Λέει ας πούμε «Ανήκω σε ένα χώρο που ξεκινάει από τη μέση της Νέας Δημοκρατίας και τελειώνει στη μέση του Συνασπισμού». Αυτός δεν είναι και ο χώρος του Τσίπρα; Και γιατί είναι δύσκολο, κινούμενος σ’αυτό το χώρο να βρει κανένα δεξιό; Υπάρχουν εκεί και άλλοι εκτός από δεξιούς ; «Αν υπάρχουν 50 βουλευτές που μπορούν να μιλήσουν στην τηλεόραση κι εγώ κάνω 35 εκπομπές το χρόνο, αναγκαστικά, θα τους φωνάξω δυο τρεις φορές». Και τον Άδωνι, θα τον φωνάξει δεκαδυό δεκατρείς, γιατί και πληθωρικός είναι, και σπρέχεν (άχτουνγκ άχτουνγκ, γκαουλάϊτερ) έχει, και κονέ με Σείριο κι Ανδρομέδα έχει – για νά’χουμε και καβάτζα στην περίπτωση της αναμενόμενης alien invasion. Και βρίσκει κι ένα δεξιό, που ψάχνεται ο έρμος..

«Όχι, δεν θέλω να γίνω ο Ρουσόπουλος του ΠαΣΟΚ, αλλά αν γινόμουν κάτι στο ΠΑΣΟΚ, σίγουρα δεν θα ήμουν Ρουσόπουλος , θα ήμουν κάτι πολύ καλύτερο». Αυτό πρέπει να τον πόνεσε τον Υπουργό του Τύπου. Αλλά τί είναι «καλύτερο από Ρουσόπουλος;» Αβραμόπουλος;

«Η προσφορά των κομουνιστών στη χώρα ήταν ότι κατάφεραν να μας εμπλέξουν σε δύο εμφυλίους πολέμους». Να, τώρα αυτό δεν το κατάλαβα. Τους δύο εμφυλίους δηλαδή. Ο ένας είναι ο γνωστός μάλλον -εξάλλου συμπληρώνει αν δεν υπήρχαν οι δεξιοί και οι κεντρώοι, ο Ζαχαριάδης θα είχε κερδίσει το ’49 και θα μας έστελνε στα στρατόπεδα συγκέντρωσης (καλά, ΠΟΣΟ χρονών είναι ο Πρετεντέρης;). (σωστή η δήλωση βέβαια: αν δεν υπήρχαν οι δεξιοί και οι κεντρώοι. Όχι, γιατί εκνευρίζεται καμμιά φορά που οι ΚΚΕδες λένε «τί ΠαΣΟΚ τί ΝΔ» και «τί Πλαστήρας τί Παπάγος»..).

Εν πάσει περιπτώσει ο άλλος εμφύλιος που μας έμπλεξαν οι κομμουνιστές ποιός είναι; Ο Αμερικάνικος; Ο Ισπανικός; Ο Ρώσσικος; Της Γιουγκοσλαβίας; Της Τσετσενίας;Της Κορέας; Ή του Αφγανιστάν που στείλαμε στρατό να τους ειρηνέψουμε – και πού ως γνωστό τίποτα δεν θα είχε γίνει αν κάποτε οι βρωμοκομμουνιστές Αφγανοί δεν κάναν λαϊκή δημοκρατία και δεν αναγκάζαν τους καλούς Αμερικάνους να εξοπλίσουν τους ταλιμπάν.

Πρέπει να δώσει διευκρινίσεις ο έγκριτος. Όχι τίποτα , μου φαίνεται ότι το βιβλίο ιστορίας της Στ’ δημοτικού τελικά δεν είναι παρά η ατζαμίδικα καμουφλαρισμένη όψη του ελέφαντα της συνολικής κακοποίησης της ιστορίας που υφιστάμεθα από τα μικρατά μας όλοι λέμε. Πρέπει να ψάξουμε να βρούμε και το δεύτερο εμφύλιο  – ψαχτείτε ρε!! – δεν μπορεί να μας δουλεύει ο μαν, τί διάολο τον εαυτό του πουλάει για ενημέρωση..

Αυτά που λέτε. Κατά τα άλλα έχουν ξαναβγει στη μόδα τα Wayfarer της RayBan – οπότε ο Γκοντάρ ξαναδικαιώνεται, αλλά επανέρχονται οι φαρδιές γραμμές στα κουστούμια, που δε με χαλάει μεν, γιατί έτσι στα στενά θα μείνουν μόνο οι τυπάδες, αλλά από την άλλη θα κάνει σπανιότερη τη μόνη σωστή γραμμή, και θα μας τη σπάσει στην τελική. Και μην ξεχνάτε να βουρτσίζετε τα δόντια σας ΚΑΛΑ, για να μην κολλήσετε καμια τερηδόνα.

Με την αποχώρησή τους από το ισπανικό έδαφος, στο σύνολό τους τα μέλη των ΔΤ πέρασαν στη Γαλλία όπου και για κάποιο διάστημα κρατήθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. (Με κάποια άλλη ευκαιρία θα πούμε για το πού διέμειναν, και πώς έφυγαν από την Ισπανία για το Μεξικό, το Λονδίνο ή το Παρίσι οι ηγέτες των σοσιαλιστών, των αναρχικών, τροτσκιστές κλπ. Γι’ αυτούς πάντως στρατόπεδα συγκέντρωσης δεν είχε..). Την ίδια μοίρα είχαν και οι επιζήσαντες Έλληνες. Μία ομάδα 18 ατόμων βρέθηκε σε στρατόπεδο στην περιοχή των γαλλικών Πυρηναίων και είχε υπεύθυνο τον Πέτρο Μαυρόπουλο από τον Πειραιά ο οποίος είχε υπηρετήσει ως αξιωματικός σε ισπανική μονάδα. Εκεί και ο Σάββας Σγουρός (κανονικό όνομα Σάββας Παλές) με καταγωγή από την Αίγυπτο. Μια άλλη ομάδα πιο πολυάριθμη παρέμεινε στο στρατόπεδο του Περπινιάν. Από εκεί οι περισσότεροι πέρασαν στην ΕΣΣΔ, ενώ κάποιοι παρέμειναν στη Γαλλία όπως ο Παναγιώτης Αϊβατζής – ο οποίος ήταν Γάλλος πολίτης και ήταν από τους πρώτους που έφτασε σε ισπανικόgce_0969_bardasano_bardasa1.jpg έδαφος.   Η ιστορία πολλών από τους επιζήσαντες συνεχίστηκε με τους ίδιους έντονους ρυθμούς. Του Κώστα Βιδάλη ας πούμε, συνεχίστηκε με την επιστροφή του στην Ελλάδα κάποια στιγμή το ’37 και τη σύλληψή του από την ασφάλεια του Μεταξά. Στην κατοχή δούλεψε στον παράνομο τυπογραφικό μηχανισμό του ΚΚΕ και του ΕΑΜ. Δέκα χρόνια ύστερα από το καλοκαίρι της Σπαρτακιάδας στη Βαρκελώνη, τον Αύγουστο του ’46 η παρακρατική συμμορία του Σούρλα τον συνέλαβε, τον οδήγησε στο χωριό Μηλιά και αφού τον βασάνισαν, τον δολοφόνησαν και «το πτώμα του (..) ρίχτηκε από τους δήμιούς του στα σκυλιά κι ό,τι απόμεινε απ’αυτό το έθαψαν ύστερα από μέρες οι κάτοικοι του χωριού» (Τσέρμεγκας). Ο Νίκος ο Βαβούδης ήρθε το ’44 στην Ελεύθερη Ελλάδα από τη Σοβιετική Ένωση και έδρασε παράνομος στην Αθήνα στην περίοδο του εμφυλίου. Κάποιος μπινές τον έδωσε στην Ασφάλεια το ’51 και για να μην πέσει στα χέρια τους αυτοκτόνησε, στην Καλλιθέα. Ο Αναγνώστης Δεληγιάννης, στέλεχος του ΚΚΕ στην Καβάλα και γραμματέας της Καπνεργατικής Ομοσπονδίας, με την αποχώρηση των ΔΤ, φτάνει στον Πειραιά όπου και φυλακίζεται. Στη συνέχεια στέλνεται εξορία Άϊ Στράτη, κι από εκεί το καθεστώς Μεταξά τον παραδίνει όπως και όλους τους κομμουνιστές κρατούμενους στους Ναζί. Εκτελέστηκε στο στρατόπεδο Παύλου Μελά στη Θεσσαλονίκη το 1943. Ο Νίκος Καραγιάννης, που πρωτοστάτησε στη δημιουργία του ελληνικού λόχου, στην περίοδο της κατοχής πέρασε στη Μέση ανατολή και μαζί με το Γιάννη Σαλά καθοδηγούσε τις προοδευτικές οργανώσεις των Ελλήνων σαν γραμματέας της «Ναυτεργατικής Ένωσης». Στις αρχές του 1943 πήρε μέρος στην «Εθνική Επιτροπή Συντονισμού Αγώνος» που είχε σκοπό το συντονισμό όλων των αντιστασιακών, αντιφασιστικών δυνάμεων της Μέσης Ανατολής. Κατέφυγε στη ΛΔ της Ρουμανίας ως πολιτικός πρόσφυγας όπου και πέθανε. Ο Σακαρέλλος κι ο Αϊβατζής βρέθηκαν στη Γαλλία όπου οργάνωσαν ομάδες δημοκρατών μεταναστών ενάντια στη δικτατορία του Μεταξά. Ο Αϊβατζής πήρε μέρος στη γαλλική αντίσταση και μετά την απελευθέρωση ίδρυση τη Δημοκρατική Ένωση Ελλήνων Γαλλίας που είχε σαν στόχο την αλληλεγγύη και την παροχή κάθε βοήθειας στους διωκόμενους αγωνιστές της Ελλάδας. Η γαλλική κυβέρνηση τον απέλασε στη συνέχεια κι εκείνος έζησε στη Βουδαπέστη ως πολιτικός πρόσφυγας.Ο Βασίλης Μεσαδάκος, που ήταν μηχανικός σε καράβι, πήρε μέρος στην εθνική αντίσταση σαν αξιωματικός του ΕΛΑΣ στην Εύβοια – ίσως κάποιοι παλιοί σ. εκεί να τον θυμούνται.

Κάμποσοι Έλληνες είχαν πιαστεί αιχμάλωτοι από τους φασίστες. Μόνο για το Σταύρο Μαυρογιαννάκη που αιχμαλωτίστηκε στη χώρα των Βάσκων, ξέρουμε ότι αργότερα σώθηκε με τη μεσολάβηση του Ερυθρού Σταυρού και έφυγε για τον Καναδά. Όλοι οι υπόλοιποι λογικά είχαν την τύχη όλων των αιχμαλώτων του Φράνκο: άμεση εκτέλεση. Ο Φράνκο γενικά παρουσίασε ελάχιστους αιχμαλώτους..

Σύμφωνα με μια μαρτυρία (του Σάββα Παλέ, που δόθηκε στην τηλ. εκπομπή Παρασκήνιο το 1984 όπως μεταφέρεται απομαγνητοφωνημένη στο «Πεθαίνοντας στη Μαδρίτη» του Χ.Δ.Λάζου) τουλάχιστον 17 Έλληνες μαχητές ήταν θαμμένοι στο νεκροταφείο της Μαδρίτης. Με την επικράτηση του Φράνκο τα μνήματά τους ξηλώθηκαν.

Διαβάζοντας για τους Έλληνες των Διεθνών Ταξιαρχιών και γράφοντας όλα τούτα, σκέφτομαι ότι το ελληνικό κράτος δεν έχει κάνει το παραμικρό για τη μνήμη όλων όσων παράτησαν με τη θέλησή τους τα πάντα και πέθαναν σε ξένη γη. Και δεν εννοώ ότι περιμένω, στο μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη να γραφτεί η Τερουέλ π.χ. δίπλα στην Κορέα. (Ο Σάββας Παλές εξάλλου είναι σαφής:»πολύς κόσμος σκοτώνεται σε άλλες πατρίδες, όχι στην πατρίδα του, εκεί τον στέλνουν,ενώ στην Ισπανία πήγαινε μοναχός του αυτός και αυτή είναι κατά τη γνώμη μου η διαφορά. Από τους Έλληνες που στείλανε να σκοτωθούνε στην Κορέα, με τους Έλληνες που πήγανε εθελοντικά να σκοτωθούνε και σκοτωθήκανε στην Ισπανία». Άλλο να σκοτώνεται κανείς για το κεφάλαιο κι άλλο απ’αλληλεγγύη σ’ένα άλλο λαό. Ωστόσο παρ’όλ’αυτά, η Ισπανική κυβέρνηση π.χ. το 1996 είχε προσκαλέσει στην Ισπανία και τίμησε όσους εθελοντές των ΔΤ επιζούσαν. Οι ελληνικές κυβερνήσεις άραγε δεν θα μπορούσαν να ζητήσουν από τους Ισπανούς έστω το χώρο που είναι θαμμένοι οι Έλληνες αντιφασίστες;

Θέλετε επίλογο; Δεν έχει. Ο αγώνας συνεχίζεται. Πάρ’τε όμως (για την συνταχτική δομή του κειμένου κι έτσι δηλαδή) κάποιες γραμμές από τις αναμνήσεις του Παναγιώτη Σκευοφύλακα, που δούλευε ναυτεργάτης στο S/S ΠΟΛΙ, το οποίο μετέφερε όπλα από την ΕΣΣΔ στην Δημοκρατία.Οι φασίστες μας λέει είχανε το πλοίο στη μαύρη λίστα τους και κάποτε τους την πέφτουν, βομβαρδίζουν το πλοίο μέχρι να βυθιστεί και μεταφέρουν όλο το πλήρωμα μέσα σ’ένα τάνκερ νερού, μέχρι τη Θέουτα – πόλη του ισπανικού Γιβραλτάρ. Εκεί τους ρίχνουν στο κάστρο, που το είχαν για στρατόπεδο συγκέντρωσης.

Λέει λοιπόν:»..Το φαγητό ήταν απαίσιο και συχνά μέσα στη σούπα που μας έφεραν είχε και κάτι κατσαρίδες τόσες μεγάλες.Εγώ λοιπόν το άφηνα στην πάντα. Ο Αλβανός, ήτανε κομμουνιστής βλέπεις, μου είπε:»Βγάλε τις κατσαρίδες στην άκρη και φάε τη σούπα σου. Εμείς πρέπει να ζήσουμε για να διώξουμε αυτά τα γουρούνια».  

Βιβλιογραφία:

Όσα έγραψα δεν είναι, προφανώς, πρωτογενής ιστορική μελέτη. Προέκυψαν από το συνδυασμό μελέτης μιας σειράς εκδόσεων που κυκλοφορούν και μπορεί κανείς αν ψάξει να βρεί. Δηλαδή:

-«No Pasaran – Έλληνες αντιφασίστες εθελοντές στην Ισπανία», Στέφανος Τσερμέγκας – Λευτέρης Τσιρμιράκης, εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 1987. Ο Τσερμέγκας είναι ένας από τους εθελοντές που πήγαν στην Ισπανία από τις ΗΠΑ. Πρόκειται μάλλον για το σημαντικότερο σχετικό σύγγραμμα, περιέχει κατάλογο με ονόματα Ελλήνων εθελοντών, καταγραφή των μαχών στις οποίες συμμετείχαν οι ελληνικοί λόχοι, αυθεντικές μαρτυρίες μαχητών μέσα από γράμματά τους που δημοσιεύονταν στις εφημερίδες των ελληνικών συνδικάτων της ομογένειας, ακόμα και τραγούδια που γράφτηκαν από και προς τιμή των Ελλήνων μαχητών των ΔΤ.

«Πεθαίνοντας στη Μαδρίτη», Χρήστος Δ. Λάζος, εκδόσεις Αίολος , Αθήνα 2001. Συμπληρώνει το βιβλίο του Τσερμέγκα με μια σειρά ακόμα μαρτυρίες που δημοσιεύτηκαν είτε στο Ριζοσπάστη (ότι σχετικό έχετε δει στα κείμενα ως παραπομπή στο «Ρ» προέρχεται από εδώ) είτε στην Αυγή (προδικτατορική και μετά τη χούντα), είτε στην «Πρώτη» (μια συνέντευξη του Εζ. Παπαϊωάννου σχετικά με τη συμμετοχή των Κύπριων) , είτε τέλος σε περιοδικά ή άλλες πηγές – όπως οι αναμνήσεις του Π. Σκευοφύλακα π.χ. Το βιβλίο είναι πάρα πολύ ενδιαφέρον και για το λόγο ότι κάνει κάποιες απόπειρες να σκιαγραφήσει γενικότερα την επίδραση του Ισπανικού Εμφυλίου στην ελληνική πραγματικότητα της εποχής εκείνης: αναφέρονται ποιήματα Ελλήνων που υμνούν στον αγώνα της Δημοκρατίας, άρθρα Ελλήνων δημοσιογράφων της εποχής – και του Καζαντζάκη, ο οποίος μάλιστα μαθαίνουμε ότι είχε πάρει το μέρος του Φράνκο και των άλλων φασιστών της εποχής, και στον οποίο είχε απαντήσει ο Ριζοσπάστης με άρθρο της 2.8.1936:»Ο φόβος, η πείνα κι ένας χαμοθεός τρίτου βαθμού». Πρωτοσέλιδα της «Καθημερινής» που πανηγυρίζουν τη νίκη του Φράνκο – και αντίστοιχα του «Ελεύθερου Βήματος». Είναι σχετικά πιο εύκολο να βρεθεί απ’ότι το προηγούμενο.

–  «Έλληνες αντιφασίστες εθελοντές στον ισπανικό εμφύλιο πόλεμο (1936- 39), Δημήτρης Παλαιολογόπουλος, εκδόσεις Φιλιππότη, Αθήνα 1979. Το συγκεκριμένο ΔΕΝ το έχω, είναι πολύ σπάνιο πια, ωστόσο ο Χ.Δ.Λάζος κάνει εκτεταμένες αναφορές εκεί και παραθέτει αυτούσια στοιχεία από αυτό. Καλή τύχη στο ψάξιμο..

«η Ελλάδα και ο ισπανικός εμφύλιος πόλεμος- Ιδεολογία, Οικονομία, Διπλωματία»,Θανάσης Δ. Σφήκας εκδόσεις ΣΤΑΧΥ,Αθήνα 2000. Μολονότι κάνει μικρή – σχετικά – αναφορά στους Έλληνες μαχητές είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον καθώς μέχρι εξαντλητικής λεπτομέρειας και ανατρέχοντας σε επίσημα αρχεία του εληνικού κράτους παραθέτει το πεδίο των σχέσεων του καθεστώτος Μεταξά με τις δυο Ισπανίες (τη δημοκρατική και τη φασιστική) στο ιδεολογικό, οικονομικό και πολιτικό πεδίο.    

  

Οι ελληνικοί λόχοι των Διεθνών Ταξιαρχιών πήραν, καταγεγραμμένα, μέρος σε όλες τις κρίσιμες μάχες της περιόδου 1936 – 1938 (όταν και κατόπιν συμφωνίας της Επιτροπής Μη Επέμβασης και της Δημοκρατικής Ισπανίας αποχώρησαν από το ισπανικό έδαφος οι ΔΤ. Η Επιτροπή είχε υπογράψει αντίστοιχη συμφωνία και με τους φασίστες για την αποχώρηση Γερμανών και Ιταλών, κάτι που ωστόσο δεν τηρήθηκε..). Συγκεκριμένα και σύμφωνα με τις περιγραφές και τις γραπτές μαρτυρίες επιζήσαντων συντρόφων οι λόχοι των Ελλήνων πήραν μέρος:

– Στο μέτωπο του ποταμού Jarama. Ο Jarama είναι ποταμός κοντινός στη Μαδρίτη. Η άμυνα αυτού του μετώπου ουσιαστικά ταυτίζεται με την υπεράσπιση της Μαδρίτης αλλά όχι μόνο: η υπεράσπιση του Μετώπου αυτού σημαίνει παράλληλα ότι αποτρέπεται η συγκοινωνιακή αποκοπή της Μαδρίτης με τη Βαλένσια κι εξασφαλίζεται εδαφική συνοχή στα δημοκρατικά εδάφη. Το μέτωπο του Jarama στάθηκε το κρισιμότερο του πολέμου και η τελική του πτώση την άνοιξη του ’39 ήταν και το τέλος του ισπανικού εμφυλίου και της Δημοκρατίας.Στις μάχες αυτές συμμετείχε τόσο το Τάγμα «Αb. Lincoln» στο οποίο συμμετέχουν οι Ελληνοαμερικάνοι όσο και το Τάγμα Δημητρόφ με τον ελληνικό λόχο στη σύνθεσή του από ένα σημείο και ύστερα. Οι φασίστες επιτέθηκαν στις 5.2.1937 και ένα μήνα μετά, στις 8.3. παρέμεναν καθηλωμένοι στις αρχικές τους θέσεις.Οι μάχες σ’αυτό το μέτωπο ήταν λυσσώδεις: οι δυο πλευρές gce_0786_parrilla_s12.jpgκαταλάμβαναν, απωθούνταν και ανακαταλάμβαναν κάθε μέτρο γης περισσότερες από μια φορά τη μέρα. Μολονότι, ακόμα και οι ιστορικοί του Φράνκο παραδέχονται ότι η αναλογία υλικού – έμψυχου και άψυχου -ήταν 7 προς 1 για τους φασίστες, οι τελευταίοι αναγκάστηκαν να διακόψουν την επίθεσή τους και το Μάρτη του ’37 οι δημοκρατικοί τους απωθούν από όσες θέσεις είχαν καταλάβει. Η νίκη αυτή των δημοκρατικών κράτησε τη Δημοκρατική Ισπανία μέχρι το πραξικόπημα του σοσιαλιστή Casado και του αναρχικού Mera την άνοιξη του ’39,  όπου συγκροτείται ο «Σύνδεσμος Εθνικής Άμυνας» που διαπραγματεύεται την ειρήνευση με το Φράνκο, τη στιγμή που το μέτωπο του Jarama παρέμενε απρόσβλητο και όλες οι εφεδρείες των Δημοκρατικών στις θέσεις τους (κι αυτή είναι μια άλλη ιστορία: η ιστορία της 5ης Φάλαγγας..). Στο μέτωπο του Jarama το Βαλκανικό Τάγμα Δημητρόφ στο οποίο συμμετείχε και ο ελληνικός λόχος «Ρήγας Φεραίος» αποδεκατίστηκε: από τους 900 άνδρες που είχε απέμειναν γύρω στους 200. Εκεί έπεσε ο Γιάννης Τσιρώνης.

– Στο μέτωπο της Μπελσίτε. Είναι μια από τις περιοχές του ανατολικού μετώπου όπου διεξήχθη μια από τις πιο αιματηρές μάχες του (ενός έτσι κι αλλιώς πολύ φονικού) πολέμου. Βασικό θέατρο η κωμόπολη της Μπελσίτε στην οποία στράφηκε ο Δημοκρατικός Στρατός καθοδηγούμενος από τους κομμουνιστές Λίστερ και «Καμπεσίνο». Αντικειμενικός σκοπός ήταν η ανακοπή της φασιστικής προέλασης. Η Μπελσίτε ήταν ένα από τα οχυρά των φασιστών και οι μάχες για την κατάληψή της σφοδρές. Ο ελληνικός λόχος από τους 75 άνδρες που είχε αρχικά απέμεινε με 17. Εδώ βρήκε το θάνατο ο διοικητής του ελληνικού λόχου Κυριάκος Στεφόπουλος :»(…)Όσοι απέμειναν ζωντανοί είχαν περικυκλωθεί από τον εχθρό. Όταν ο Στεφόπουλος είδε να προχωρούν κατά πάνω του οι φασίστες άρπαξε το πολυβόλο απ’τον σκοτωμένο συναγωνιστή του και άρχισε να θερίζει τους μελανοχιτώνες του Φράνκο. Δεν έκανε βήμα πίσω. Πάνω στο πολυβόλο του τον τρύπησαν οι φασίστες με τις ξιφολόγχες» (Στ. Τσέρμεγκας – Λ.Τσιρμιράκης «No Pasaran» σ.42). Το μέτωπο αυτό, μολονότι η Μπελσίτε τελικά δεν καταλήφθηκε κρατήθηκε και αυτό μέχρι την από τα μέσα άλωση της Μαδρίτης την άνοιξη του ’39.

-Στο μέτωπο της Αραγώνας/ Σαραγόσα. Ένα τμήμα επίσης του ανατολικού μετώπου. Εδώ ο Αναγνώστης Δεληγιάννης (με το ψευδώνυμο Γιάννης Σιγανός) γράφει σε μια ανταπόκρισή του:»(..) Οι σύνδεσμοι του λόχου Φυρεπής και Κουμούλος, μέσα σε βροχή από σφαίρες κρατούν συνεχώς την επαφή της διοίκησης του τάγματος με τους μαχητές. Ο Φυρεπής έρχεται ξαφνικά με τη φοβερή είδηση:»Σύντροφε Σιγανέ, σκοτώθηκε ο Μπέλκος (ψευδώνυμο του Παντελή Παντελιά). (..) Στο πρόσωπο του Μπέλκου ολόκληρη η Διεθνής Ταξιαρχία έχανε έναν από τους καλύτερους μαχητές του και το ΚΚΕ ένα από τα καλύτερα στελέχη του.» 

– Η μάχη στην Τερουέλ. Στην περιοχή του Αλμπαθέτε, επίσης στο ανατολικό μέτωπο. Η κωμόπολη Τερουέλ είχε καταληφθεί από τους φασίστες και περέμεινε οχυρωμένη απ’αυτούς με γύρω στους 60.000 μαχητές. Σκόπευαν να εξορμήσουν από εκεί για να φτάσουν στη Μεσόγειο. Η αντεπίθεση του Λαϊκού Δημοκρατικού Στρατού κατέληξε με την ανακατάληψη της πόλης και τη συντριβή των φασιστών. Το πρώτο τανκ που έσπασε τη γραμμή άμυνας των φασιστών χτυπάτε τους χαφι�δες!!και μπήκε στην πόλη το οδηγούσε ο σ. Μηνάς Θωμαϊδης. Υπολογίζεται ότι οι φασίστες έχασαν στην Τερουέλ γύρω στους 25,000 άνδρες.

– Ο ελίγμός στη Μπρουνέτ. Η Μπρουνέτ είναι μια κωμόπολη στα βορειοδυτικά της Μαδρίτης. Η προσπάθεια για κατάληψή της ήταν ένας αντιπερισπασμός του ΔΣ ώστε να ανακουφιστεί το μέτωπο της Μαδρίτης.Η επίθεση ξεκίνησε στις 6.7.1937 και γρήγορα οδήγησε στην κατάληψη της Μπρουνέτ από τους Δημοκρατικούς, οι οποίοι είχαν γι’αυτό το σκοπό συγκεντρώσει επίλεκτα τμήματα . Το 5ο Σώμα/ Quinto Regimiento, η 15 ΔΤ (ανάμεσά τους κι οι ελληνικοί λόχοι) καθώς επίσης και μονάδες του τακτικού στρατού με ηγέτη τον Κασάδο. Στην εφεδρεία ήταν επίσης οι αναρχικοί του Μέρα. Όπως σημειώνει ο Χ.Δ.Λάζος («Πεθαίνοντας στη Μαδρίτη»)»Ο μεγάλος αυτός ελιγμός, που όπως φάνηκε αιφνιδίασε τους φασίστες, θα μπορούσε να δώσει διαφορετική τροπή στον πόλεμο, αν δεν μεσολαβούσε σαμποτάζ (προδοσία) κατά του δημοκρατικού στρατού από τον αρχηγό του επιτελείου Κασάδο και τον υπουργό των Στρατιωτικών (σημ.R5: ίσως εννοεί τον «νομιμόφρονα» αξιωματικό του Ισπανικού στρατού Χοσέ Μιάχα ). Ο Κασάδο 22 μήνες αργότερα θα παραδώσει τη Μαδρίτη στο Φράνκο». Η μάχη της Μπρουνέτ, ήταν μια από τις μεγαλύτερες προδοσίες στον εμφύλιο: είναι χαρακτηριστικό ότι το στρατιωτικό επιτελείο των Δημοκρατικών καθυστερούσε για μήνες να ανοίξει μέτωπο βόρεια της Μαδρίτης για να ανακουφίσει την πρωτεύουσα παρόλες τις επίμονες υποδείξεις των Σοβιετικών. Οι απώλειες των ΔΤ και του 5ου Σώματος ήταν τεράστιες, ενώ κατά μία μαρτυρία (που μεταφέρει ο Μ.Παλαιολογόπουλος την οποία ο ίδιος δεν ενστερνίζεται) εκεί διαλύθηκε ο ελληνικός λόχος. 

Μέχρι τα τέλη του 1938 η κατάσταση είναι σε γενικές γραμμές στάσιμη, ώστε και οι δυο πλευρές μπορούν εξίσου να μιλάν για νίκη: οι μεν φασίστες ελέγχουν περίπου το 50% της Ισπανίας, χωρίς ωστόσο να έχουν τη Μαδρίτη, τη Βαρκελώνη, τη Βαλένθια και τη Σαραγόσα. Από την άλλη οι δημοκρατικοί κρατάν τις θέσεις τους κι έχουν βαλτώσει το σχεδιασμό του φασισμού – ο οποίος έτσι κι αλλιώς προέβλεπε υπόθεση μηνών την επικράτησή του. Η σοσιαλδημοκρατική Γαλλία του Μπλουμ ήδη από τις αρχές του ’37 έχει κλείσει τα σύνορα προς την Ισπανία, και κατάσχει ό,τι ποσότητα πολεμικών εφοδίων πλευρίσει στα λιμάνια της για λογαριασμό των Δημοκρατικών, με το πρόσχημα της Μη Επέμβασης.Οι πιέσεις στους Δημοκρατικούς από τις αστικές κυβερνήσεις της Ευρώπης να γυρέψουν συμβιβασμό εντείνονται, αλλά οι λαϊκές δυνάμεις της Ισπανίας και το ΚΚΙσπανίας – που έχει αναδειχτεί πια στη σημαντικότερη δύναμη της Δημοκρατίας – κρατάν γερά και διατηρούν τα διάφορα μέτωπα. Στα τέλη του 1938 η Επιτροπή Μη Επέμβασης αποφασίζει να δώσει το αποφασιστικό χτύπημα στον αγώνα του ισπανικού λαού: πατώντας στις συμβιβαστικές τάσεις μέσα στο Δημοκρατικό στρατόπεδο, και έχοντας παράλληλα έρθει σε αντίστοιχη συμφωνία με Ιταλία και Γερμανία, συμφωνεί με τη δημοκρατική κυβέρνηση την αποχώρηση από το ισπανικό έδαφος των ΔΤ. Η τελευταία μάχη στην οποία συμμετέχουν οι ΔΤ είναι η μάχη του Έβρου η οποία τελειώνει το Νοέμβρη του 1938.

Οι μαχητές τών Διεθνών Ταξιαρχιών αποχωρούν από το ισπανικό έδαφος στο διάστημα από 2 -12/12/1938. Ο λαός της Βαρκελώνης τους αποχαιρετά:   

Στις 23/12/1938 ο Φράνκο μαζί με 6 Σώματα Ιταλικού στρατού εξαπέλυσαν γενική επίθεση στο μέτωπο της Καταλωνίας. Σε λίγες εβδομάδες η Βαρκελώνη πέφτει…

(Σηκώνω σε λίγο και το τελευταίο μέρος, για την τύχη των ελλήνων μαχητών, βιβλιογραφία κλπ. ) 

O πρώτος Λόχος των Ελλήνων λοιπόν ονομάστηκε «Νίκος Ζαχαριάδης» και ανήκε στην ΧΙΙΙ Ταξιαρχία «Ντομπρόφσκι » σ’ενα μεικτό Τάγμα μαζί με λόχους Ρουμάνων και Βουλγάρων, το τάγμα «Δημητρώφ». Η ημερομηνία σύστασης αυτής της Ταξιαρχίας ήταν η 2.12.1936 – ενώ η πρώτη Διεθνής Ταξιαρχία, η ΧΙ Ταξιαρχία Τέλμαν συγκροτήθηκε την 22.10.1936. Πριν από τη συγκρότηση αυτοτελούς λόχου Ελλήνων οι τελευταίοι πολεμούσαν σαν ομάδες σε άλλους σχηματισμούς ανάλογα με την περίσταση (π.χ. στη μάχη για την υπεράσπιση της Μαδρίτης το ’36, γνωρίζουμε ότι έπεσαν ο  Μανώλης Μαύρος που ήρθε από τη Μασσαλία και ο Γιάννης Σταύρου πού πήγε από τη Γκρενόμπλ . Δεδομένου ότι οι μάχες της Μαδρίτης κατά το ’36 δόθηκαν κυρίως από εθελοντές, τις διάφορες κομματικές «περιφρουρήσεις» και τα απομεινάρια των πιστών στρατιωτικών εν ενεργεία, με χαλαρούς σχηματισμούς, συμπεραίνει κανείς ότι ανεξάρτητα από τη συγκρότηση σε λόχους κλπ. οι Έλληνες πολέμησαν από την πρώτη στιγμή.) Εδώ συμμετέχουν όσοι Έλληνες προέρχονται απ’ευθείας από την Ελλάδα κι όσοι γενικά έχουν έρθει από Ευρωπαϊκές χώρες (π.χ. Γαλλία, Βέλγιο). Ο πρώτος αυτός ελληνικός λόχος είχε διάφορες αυξομειώσεις στη σύνθεσή του – είχε πολύ μεγάλες απώλειες – πάντως φαίνεται ότι συγκέντρωσε στο σύνολο 125 άνδρες.

Τα ονόματα, όπως διαπιστώνει κανείς προέρχονται από κομμουνιστές ηγέτες και γενικά ηρωικές μορφές του επαναστατικού – κομμουνιστικού κινήματος. Γρήγορα αυτό άλλαξε και ο ελληνικός λόχος μετονομΜαχητΏ? της Μπριγάδας Δημητρόφ των Διεθνών Ταξιαρχιώνάστηκε σε Λόχο «Ρήγα Φεραίου» – μέχρι και την τελευταία μέρα ύπαρξής του.

 Η μεγαλύτερη ομάδα Ελλήνων που πολέμησαν στην Ισπανία, κατά τα άλλα ήταν οι προερχόμενοι από τις ΗΠΑ (και λιγότερο τον Καναδά) καθώς και οι Κύπριοι οι οποίοι καταγράφηκαν ως τμήμα της Βρεττανικής μπριγάδας – μια και η Κύπρος ήταν αποικία.

Οι Κύπριοι αρχικά αποτέλεσαν κομμάτι της «Τhomas Mann Brigade» (από το Βρεττανό συνδικαλιστή Tom Mann, από τους ιδρυτές του ΚΚΒρεττανίας) και στη συνέχεια συγχωνεύθηκαν με τους Έλληνες ομογενείς από τις ΗΠΑ σε ενιαίο Τάγμα. Ανάμεσα στους Κύπριους και μια μορφή που ακόμα και σήμερα συζητιέται στο νησί ως ο «πάπης». Ο Εζεκίας Παπαϊωάννου, γ.γ. του ΑΚΕΛ  ο οποίος με την Ταξιαρχία T.Mann φτάνει από τους πρώτους, και τραυματίζεται άσχημα στο πόδι του στη μάχη της Κόρδοβας το Δεκέμβρη του ’36. Ένας άλλος Κύπριος ο Ευάνθης Νικολαϊδης έφτασε στην Ισπανία από την ΕΣΣΔ όπου προηγουμένως νοσηλευόταν για φυματίωση. Έγινε λοχαγός κατά τη διάρκεια του πολέμου, στην 86η Μικτή Διεθνή Ταξιαρχία (η οποία ήταν η τελευταία που συγκροτήθηκε το Φλεβάρη του ’38) και αργότερα εξέδιδε επί χρόνια την εφημερίδα Βήμα (..όχι, όχι) στο Λονδίνο.

Συνολικά περίπου 80 Κύπριοι σ. πήραν μέρος στην υπόθεση, αρκετοί από αυτούς σε νεαρότατη ηλικία (π.χ. ο  Στέργιος Κοσσίδης από τη Μεσσαριά ήταν μόλις 17 ετών. Αν επέζησε είναι πιθανό να βρίσκεται ακόμα αναμεσά μας..), 14 απ’τους οποίους έμειναν για πάντα εκεί (τα στοιχεία δίνει ο Εζ. Παπαϊωάννου).      

 Οι Ελληνοαμερικάνοι τέλος, οι οποίοι ήταν και η μαζικότερη «ελληνική» αποστολή άρχισαν να φτάνουν στην Ισπανία το Δεκέμβρη του 1936. (Ανάμεσά τους μετριούνται και αρκετοί αθλητές που είχαν φτάσει για τη Σπαρτακιάδα και παρέμειναν στην Ισπανία με την έναρξη του εμφυλίου). Λογικά ο αριθμός τους πρέπει να προσεγγίζει τους 300. Οι περισσότεροι είναι εργάτες, ορισμένοι μάλιστα αρκετά μεγάλοι για τα δεδομένα εθελοντών – ο Μανώλης Φωτεινάκης ας πούμε μαθαίνουμε ότι σκοτώθηκε στη μάχη της Μπελσίτε την 10.3. ’38 σε ηλικία 50 ετών ενώ την ίδια τύχη, στην ίδια μάχη, είχε και ο 40χρονος Παναγιώτης Ανθηρός, που πιάστηκε αιχμάλωτος κι εκτελέστηκε, επίσης την 10.3.’38. Εκείνη την περίοδο -ίσως ακόμα και σήμερα ; – οι ελληνικοί σύλλογοι στην Αμερική είχαν οργανωμένους πολλούς εργάτες οι οποίοι ανέπτυσσαν έντονη συνδικαλιστική δράση. Η πλειοψηφία από αυτούς ήταν μέλη και στελέχη του ΚΚΗΠΑ. Τέτοιος ήταν ο Κεφαλλονίτης Σπύρος Αμπατιέλλος, εργάτης σε βιομηχανία τροφίμων, ο Μαθιός Αργυράκης από τη Χίο, εργάτης σε αυτοκινητοβιομηχανία, ο Χρηστος Μούγιαννης, ναυτεργάτης από την Ικαρία , ο μεταλλουργός Άγγελος Ρωμανής ή ο Γιάννης Τζόνσον μικρασιατικής καταγωγής μέλος της οργάνωσης «Σπάρτακος» της Φιλαδέλφειας. Ο Γιάννης Τσιρώνης με καταγωγή το Πανέθιμο Κισσάμου και πλούσια συνδικαλιστική δράση : οργάνωσε μια σειρά Συνδέσμους Ανέργων στις ΗΠΑ, κατά την περίοδο της ύφεσης το ’29 κι ύστερα, και υπήρξε από τους πρωταγωνιστές της απεργίας των εργατών ηλεκτρισμού στο Τουλίντο του Οχάϊο κάτω από συνθήκες άγριας τρομοκρατίας. Άπό τους ιδρυτές της Ομοσπονδίας Κρητών Αμερικής, και στέλεχος του ΚΚΗΠΑ στην πολιτεία Σ. Λουις.

 Και ο Στέφανος Τσερμέγκας από την Ικαρία επίσης, συνδικαλιστής στα τρόφιμα από το 1927 και μέλος του ΚΚΗΠΑ από το 1931. Αν γνωρίζουμε σήμερα , όσα λίγα γνωρίζουμε για τους Έλληνες αντιφασίστες στον Ισπανικό Εμφύλιο οφείλεται κυρίως σ’αυτόν.

Οι προερχόμενοι από την Αμερική  συγκρότησαν δικό τους λόχο στα πλαίσια της XV Ταξιαρχίας, η οποία έχει ημερομηνία συγκρότησης την 31.1.1937. Φαίνεται ότι δεν πήραν κάποιο ιδιαίτερο όνομα [ η συγκρότηση των μαχητών σε «εθνικούς» λόχους υπαγορεύτηκε από την ανάγκη να συνεννοούνται οι μαχητές στη γλώσσα τους. Δεν θέλει μυαλό να το καταλάβει κανείς, αλλά όλο και κάποιος μπορεί κάποτε να είπε καμιά μαλακία, ξέρετε..]. Ανάμεσά τους και οι μοναδικές γυναίκες Ελληνίδες εθελόντριες: η Τούλα Ιωάννου, η Ελένη Νικηφόρου και η Μαρίκα Νικολάου από τον Καναδά –  εθελόντριες νοσοκόμες.

Υπήρξαν λοιπόν δυο λόχοι Ελλήνων και Κυπρίων: ένας ο «Ρήγας Φεραίος»/’Νίκος Ζαχαριάδης», που λειτούργησε στα πλαίσια της 13ης Ταξιαρχίας και ο Ελληνοαμερικάνικος που λειτούργησε στα πλαίσια της 15ης. Αναφέρθηκε ήδη ότι ένας αριθμός Ελλήνων δραστηριοποιήθηκε πριν από τη συγκρότηση σε σχηματισμούς αυτοτελείς: δεν φαίνεται ωστόσο πιθανό να δραστηριοποιήθηκαν Έλληνες ξέχωρα από αυτούς τους σχηματισμούς, από τη στιμή που αυτοί συγκροτήθηκαν. Πρώτα, γιατί η πορεία τους προς την Ισπανία ακολουθούσε συγκεκριμένη οδό (αυτή των Επιτροπών Αλληλεγγύης στην Ισπανία, που εκτελούσαν και χρέη Διοικητικής Μέριμνας των Διεθνών Ταξιαρχιών ) είτε από την Αμερική έρχονταν είτε από την Ευρώπη.  

 Κι έπειτα γιατί από τις πρώτες ώρες το ΚΚΕ οργάνωσε τους μαχητές του: ο Μήτσος Παλαιολογόπουλος αναφέρει ότι ο Νίκος Καραγιάννης συνδέθηκε με το Μήτσο Σακαρέλλο και του «ανέπτυξε τους λόγους που έπρεπε να συγκροτηθούν οι Έλληνες σε λόχο». Ο Νίκος Καραγιάννης δεν ήταν τυχαίος: από τους πρώτους που έφτασαν στην Ισπανία, επικεφαλής ομάδας 17 ναυτεργατών, συνδικαλιστικό στέλεχος από τον Πειραιά , ναυτεργάτης.Είναι πιθανό να είναι και η σύνδεση του Κόμματος με τους 8 της Αίγινας.

Κάτι ακόμα: οι 8 της Αίγινας δεν ήταν τα μόνα μέλη του ΚΚΕ που δραπέτευσαν από τις φυλακές και βρέθηκαν στην Ισπανία.

 Δραπέτης ήταν ο Κώστας Βέρνος /Βερνικιώτης μέλος του ΚΚΕ από το 1925 με καταγωγή από το Αγρίνιο, καπνεργάτης. Το 1929 ήταν οργανωτής και καθοδηγητής της εξέγερσης των καπνεργατών του Αγρινίου (πρόκειται για μια εξέγερση άξια ποσταρίσματος από μόνη της: για μέρες οι καπνεργάτες τ’ Αγρινίου συγκρούονταν σε οδοφράγματα με αστυνομία και στρατό). Συνελήφθηκε το ’30 στη Δράμα από ρουφιανιά, ξέφυγε, κατέβηκε στο Βόλο και δουλεύει παράνομα ώσπου , μας πληροφορεί ο Σ. Τσερμέγκας προδόθηκε το ’32 από τους αρχειομαρξιστές τις τρότσκες, και κλείνεται στο Ιτζεδίν. Αποφυλακίζεται, και σχεδόν αμέσως φεύγει από την Ελλάδα (1935) διωκόμενος.  Ανάλογη η πορεία και του Παντελή Παντελιά (Μαργαρίτη Γιάννη ή Μπέλκου Γιάννη) εργάτη ξυλουργείου, με δραστήρια συμμετοχή σε απεργιακούς αγώνες. Μέλος του Γραφείου της ΕΠ της ΚΟΑθήνας υπήρξε στόχος δολοφονικών επιθέσεων «από πληρωμένα όργανα της ασφάλειας και των εργοδοτών» (Τσερμέγκας). Κατέφυγε στο εξωτερικό το 1934. Επίσης ο Κυριάκος Στεφόπουλος (Δημήτρης Πέρρος, ή Περελής η Παντελής). Εργάτης από την Αθήνα (ή σιδηροδρομικός από τον Πειραιά) και μέλος του Κ. από το 1929. Αναπληρωματικό μέλος της ΚΕ ( ή μέλος του Γραφείου Πόλης του Πειραιά) , διατέλεσε πολιτικός επίτροπος του λόχου «Ρήγας Φεραίος». Είχε καταφύγει στο εξωτερικό , άγνωστο πότε, πριν την 4η Αυγούστου.Τέλος, ο Αναγνώστης Δεληγιάννης γραμματέας της Καπνεργατικής Ομοσπονδίας, στέλεχος του ΚΚΕ στην Καβάλα, ο οποίος ήταν εξόριστος στον Άϊ Στράτη απ’όπου δραπέτευσε το ΄36 πήγε στην ΕΣΣΔ κι από ‘κει στην Ισπανία. Διατέλεσε διοικητής του ελληνικού λόχου όταν σκοτώθηκαν ο Παντελιάς κι ο Στεφόπουλος.  

(..μαντέψτε)

* η φωτογραφία είναι από μαχητές του Τάγματος Δημητρόφ. Είναι πολύ πιθανό να απεικονίζονται και Έλληνες μαχητές.

gce_0780_parrilla_parrill3.jpgΗ Δημοκρατική κυβέρνηση αλλάζει δυο φορές και την τρίτη επικεφαλής αναλαμβάνει ο Largo Caballero , μούρη της Β’ Διεθνούς, γριά αλεπού και σοσιαλδημοκράτης -τί άλλο; . Αν ο Αzana ήταν εκ προοιμίου «λίγος» για την περίσταση (εκτός τόπου και χρόνου μάλλον) ο Caballero θα μπορούσε να αποβεί μοιραίος . Ο κόσμος τον καλούσε να γίνει ο Λένιν της Ισπανίας: εκείνος δίσταζε να δώσει όπλα στο λαό, προσπαθούσε να «διοικήσει»  πολιτικά τα απομεινάρια των νομιμόφρονων αξιωματικών του Ισπανικού στρατού τη στιγμή που οι εργατόμαζες της Μαδρίτης και της Βαρκελώνης, της Βαλένθια και του Αλμπαθέτε  αφόπλιζαν με τα χέρια τους, τσουγκράνες, καραμπίνες και δυναμίτες τους στασιαστές. Οι κομμουνιστές πάλι, έκαναν τη δουλειά τους: οι Μilicias Antifascistas Obreros y Campesinas (Αντιφασιστικές Μονάδες Εργατών κι Αγροτών – μαχητικά τμήματα κρούσης σε οδομαχίες κατά το προηγούμενο διάστημα) μετεξελίχτηκαν σε λόχους, οι λόχοι σε Τάγματα και τα Τάγματα σε Σώμα Στρατού. (..Αυτή είναι μια άλλη ιστορία βέβαια: η ιστορία του Regimiento Quinto και του Λαϊκού Δημοκρατικού Στρατού της Ισπανίας.)

Κόσμος πάει κι έρχεται .. Οι φασιστικές κυβερνήσεις της  Γερμανίας και Ιταλίας στέλνουν όπλα, στρατιωτικούς συμβούλους κι εθελοντές για τον Φράνκο. Οι Αγγλογάλλοι, και μια σειρά ακόμα ευρωπαϊκές χώρες «νίπτουν τας χείρας τους» στήνοντας μια Επιτροπή Μη Επέμβασης: η επίσημη πρόθεση είναι να μην γίνουν εξωτερικές επεμβάσεις στην ισπανική υπόθεση. Στην πράξη πρόκειται για ένα κλείσιμο του ματιού στο φασισμό και μια θερμή χειρονομία συμπαράστασης στην ισπανική μπουρζουαζία που τα συμφέροντά της εξασφαλίζουν οι λόγχες και τα πολυβόλα του Φράνκο. Η Σοβιετική Ένωση καταγγέλει την Επιτροπή Μη Επέμβασης, και στηρίζει με όπλα, τρόφιμα, τεχνικούς και στρατιωτικούς συμβούλους τη νόμιμη κυβέρνηση του Caballero.

Η Κομιντέρν ζητά από την Ισπανική κυβέρνηση να επιτρέψει την είσοδο στη χώρα εθελοντών υπερασπιστών της Δημοκρατίας (ήδη εξάλλου αυτό συμβαίνει). Γερμανοί εργάτες με χίλιους δυο κινδύνους ξεφεύγουν από τη γκεστάπο για να πολεμήσουν, Ιταλοί εργάτες σαμποτάρουν τις οβίδες που στέλνει ο Μουσολίνι για τη Μαδρίτη και δε σκάνε, στη Βαρκελώνη γίνεται σεισμός όταν το πρώτο σοβιετικό καράβι ξεφορτώνει τρόφιμα κι εφόδια: η Γαλλία, μέχρι το Φλεβάρη του ’37 τουλάχιστον, διατηρεί τα σύνορά της στα Πυρηναία αφύλακτα. Κάπου 8000 Γάλλοι πυκνώνουν μέσα από τις ΔΤ το στρατό της δημοκρατίας, ενώ από εκεί θα περάσει στην Ισπανία και η συντριπτική πλειοψηφία των περίπου 32,000 εθελοντών (σύμφωνα με τους Σοβιετικούς το ακριβές τους νούμερο ήταν 32.019. Από αυτούς επιβίωσαν το 1/3:12.144).

Αυτές τις πρώτες εβδομάδες φτάνουν στην Ισπανία, κατά μόνας ή ομαδικά Έλληνες εθελοντές που ζουν στη χώρα του ροκφόρ: ο Νίκος Ζώτος κι ο Γιώργος Κρητικός από τη Μασσαλία,ο ναυτεργάτης Κώστας Γκούμας από τη Λυών ο Κώστας Καλπάκας από το Παρίσι, ο Κώστας Κουβατζής και μια χούφτα ακόμα.. Μια σειρά ακόμα ναυτεργάτες, από τον Πειραιά, την Κρήτη, τη Χίο, τη Σάμο, την Ικαρία και τα Ψαρρά παρατάν τα μπάρκα τους και φτάνουν επίσης στην Ισπανία.

Το ΚΚΕ, μετά το χτύπημα της 4ης Αυγούστου δεν είναι στα καλύτερά του. Το αντίθετο μάλλον είναι πιο κοντά στην αλήθεια. Ωστόσο οι τύποι δεν κωλώνουν:ο Δημήτρης Παλαιολογόπουλος στο βιβλίο του «Έλληνες αντιφασίστες εθελοντές στον ισπανικό εμφύλιο πόλεμο 1936 -’39» σημειώνει:

«Αγωνιστής της εποχής εκείνης βεβαιώνει ότι η Επιτροπή που είχε φτιάξει το ΚΚΕ γι’αυτό το σκοπό, κατόρθωσε κι έβγαλε έξω ένα αριθμό εθελοντών αγωνιστών. Προορισμός τους ήταν η Μασσαλία όπου θα πήγαιναν δήθεν να δουλέψουν σαν εργάτες στα εκεί εργοστάσια. Μόλις φτάναν εκεί τους παραλάμβανε η ελληνική οργάνωση της Μασσαλίας – που την αποτελούσαν κυρίως ναυτεργάτες, αλλά και άλλοι έλληνες μετανάστες – και τους στέλνανε στην Ισπανία». Κάποιοι από τους παραπάνω προφανώς αυτό το δρόμο ακολούθησαν κατά το πρώτο διάστημα του εμφυλίου.[ Είναι σημαντικό νομίζω να γίνεται η διάκριση Ιούνης -Νοέμβρης 1936 και μετέπειτα, για τον λόγο ότι ειδικά το καλοκαίρι του ’36 η επιβίωση της Ισπανικής Δημοκρατίας κρεμιόταν από μια κλωστή..]

Την ίδια περίοδο περίπου στέλνεται από την Ελλάδα σύνδεσμος του ΚΚΕ που συναντιέται με μια ομάδα Ελλήνων που είναι από τις αρχές του πολέμου εκεί – άγνωστο δε αν ήταν κι από ακόμα παλιότερα: κάπου εδώ ξαναπιάνεται το νήμα των 8 της Αίγινας. Ο Μήτσος Σακαρέλλος («Γιάννης») μαζί με το Νίκο Βαβούδη αναλαμβάνουν κομμισάριοι του πρώτου λόχου Ελλήνων που συγκροτείται στην Ισπανία, και ονομάζεται με τ’όνομα του δεσμώτη στις φυλακές της Κέρκυρας γ.γ. του ΚΚΕ «Νίκος Ζαχαριάδης».

Κλείνοντας αυτό το πρώτο διάστημα: η δικτατορία Μεταξά καθιστά αδύνατη (υπό το νομικό πρόσχημα της συμμετοχής της Ελλάδας στην Επιτροπή Μη Επέμβασης, και το αυτονόητο πολιτικό ενδιαφέρον για ήττα των Δημοκρατικών) την έξοδο από την Ελλάδα, οποιουδήποτε επιθυμεί να πάει στην Ισπανία. Ο Γ. Καρανικόλας σε άρθρο του Ριζοσπάστη την 4.10.1975 αναφέρει ότι περίπου 2000 Έλληνες προσπάθησαν το καλοκαίρι του ’36 – πραχτικά ενάμιση μήνα από το πραξικόπημα του Φράνκο ως την 4η Αυγούστου – να ανέβουν στην Ισπανία. Ωστόσο ο αριθμός των Ελλήνων που έδρασαν εκεί ήταν κατά πολύ μικρότερος – περίπου 500.

Αργότερα (Αύγουστος του ’37) η 4η ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ καλεί τον ελληνικό λαό να παλέψει «ενάντια στον πολεμικό εφοδιασμό του Φράνκο από τον Μεταξά, ενάντια στη χρησιμοποίηση των ελληνικών καραβιών και των ελληνικών λιμανιών για τον εφοδιασμό του»* ( θυμηθείτε και τον πρόσφατο πόλεμο στη Γιουγκοσλαβία..) Το κάλεσμα αυτό της ΚΕ κυκλοφορεί – όπως κυκλοφορεί σε συνθήκες παρανομίας – στο λαό της Ελλάδας, και πιάνει κάποιο τόπο:  Οργανώνονται Επιτροπές βοήθειας στην Ισπανική Δημοκρατία – οι οποίες κυνηγιούνται ανελέητα από τους χαφιέδες του Μανιαδάκη. Αλλά.. ορισμένα πράγματα είναι πολύ μεγάλα για να μείνουν πίσω από τα οποιαδήποτε χτυπήματα της οποιασδήποτε ασφάλειας: στο λιμάνι της Σούδας, στην Κρήτη, ένα ατμόπλοιο με τ’όνομα «Κίμων» φορτωμένο πυρομαχικά αγορασμένα από την Ισπανική Δημοκρατία εγκαταλείπεται από το πλήρωμά του. Η Οργάνωση Χανίων του ΚΚΕ στρατολογεί νέο πλήρωμα, επανδρώνει το καράβι και το στέλνει στην Ισπανία.Η ισπανική κυβέρνηση έστειλε παράσημο στους σ. σε ένδειξη ευγνωμοσύνης (άραγε αυτό να υπάρχει ακόμα κάπου;)    

(..κατάλάβατε: θα έχει και τρίτο..)

* ΚΚΕ Επίσημα Κείμενα, τόμος Δ’, σ.419 -421

Επόμενη σελίδα: »